اللَه شناسی ج2

وجهى از وجوه نمى‌نماید؛ لهذا او تعالى در ذات خود واحد است. و چون متّصف گردد آن ذات به صفات کریمه و اسماء حُسناى خویش، چیزى بر ذات وُحدانىّ خود نمى‌افزاید؛ و اگر صفتى از صفاتش منسوب شود به صفت دیگرى، موجب کثرت و تعدّد نخواهد گردید. بنابراین او تعالى شأنه‌ أحدىُّ الذّات‌ مى‌باشد به‌طورى‌که نه در خارج، و نه در وهم و خَیال، و نه در عقل، قابل انقسام نیست.

 بناءً على هذا، خداوند سبحانه هیچ‌گاه به حیثى نیست که ذاتش قابل تجزیه به چیزى و چیز دگرى باشد، و نه آنکه بر ذاتش روا باشد که نسبت داده شود به او چیزى، و در نتیجه عدد دو یا بیشتر پدیدار گردد. چگونه کثرت عددى در ذات وى متصوّر مى‌باشد با وجود آنکه او معیت دارد با همین چیزى که نسبتش را مى‌خواهند به او بدهند؛ چه در عالم وهم و خیال، و چه در عالم فرض، و چه در عالم خارج.

 بر این اساس خداى تعالى در ذات خود واحد مى‌باشد، و لیکن نه به وحدت عددیه‌اى که همانند سائر اشیاء بوده، و از آن کثرات تکوّن پیدا مى‌کنند؛ و نه متّصف مى‌شود به کثرت در ذات یا اسم و یا صفت. چگونه ممکنست این امر درحالى‌که این وحدت عددیه و کثرتى که از وحدت عددى تألیف پیدا مى‌نماید، هر دو تا از آثار صُنع و ایجاد وى هستند؛ پس چگونه امکان دارد که او متّصف شود به چیزى که از آثار صنع اوست؟

 و در قوله تعالى: ﴿وَ ما مِنْ إِلهٍ إِلَّا إِلهٌ واحِدٌ﴾، به قسمى تأکید در اثبات توحید دارد که در غیر آن یافت نمى‌گردد. زیرا گفتار را اوّلًا به نحو نفى و استثناء ریخته است، و پس از آن براى افاده تأکید در استغراق کلمه «مِنْ» بر نفى داخل شده است، و سپس مستثنى آمده است که عبارت: ﴿إِلهٌ واحِدٌ﴾، بوده باشد، با لفظ نکره که افاده تنویع مى‌دهد؛ و اگر با لفظ معرفه آورده شده بود مانند آنکه‌