اللَه شناسی ج2

 سرانجام بازگشتشان و مرجعشان نیز به سوى اوست.

 عالم آفرینش به قدر سر موئى از خود هستى و وجود استقلالى ندارد؛ چه در ذات و چه در صفات و چه در أفعال. و آفرینش به معنى ایجاد وجود و استقلال در عمل و در صفت و در ذات هستى نمى‌تواند بوده باشد؛ و گرنه این معنىِ زائیدن است که چیزى را خداوند از خود بیرون داده است، و آیه مبارکه‌ ﴿لَمْ يَلِدْ﴾ «او نمى‌زاید.» این کیفیت را بطور کلّى از وى بر مى‌دارد.

 زیرا مى‌دانیم: مفاد و مراد از ﴿لَمْ يَلِدْ﴾ زائیدن به معنى متعارف نمى‌باشد که مثلًا خدا را عیاذاً بِه داراى شکمى فرض کنیم و موجودات در درون آن نموّ و نشو بنمایند و سپس خداوند آنها را بیرون بریزد؛ بلکه بنا بر آنچه محقّق و ثابت و به طور مسلّم برهانى مى‌باشد الفاظ براى معنى عامّ وضع شده‌اند؛ نه خصوص مصادیق متعارفه خارجیه.

 لهذا ﴿لَمْ يَلِدْ﴾ به معنى آن مى‌گردد که خداوند موجودات را به نحو تولّد و إیلاد و استیلاد نیافریده است؛ بلکه به مجرّد اراده و مشیت قاهره او در خارج موجودى را که بخواهد و اراده کند، به وجود خواهد آمد به طورى که در جمیع مراتب هستى از ذات و صفت و اسم و فعل، خدا با آن بوده، و از اوّل تا پایان، انفکاک و جدائى میان وى و میان آن موجود آفریده گشته، وجود ندارد. و این معنى و مفهومى نمى‌تواند داشته باشد غیر از معنى تجلّى و مفهوم ظهور.

 خلقت اشیاء، چه اشیاء خارجیه مادّیه طبیعیه، و چه موجودات مثالیه و مُشکله و مُصوَّره به صور غیر مادّیه، و چه موجودات عقلیه، و بالاتر از آن نفس حجاب اعظم و اقرب، غیر از تجلّى و ظهور نمى‌باشد.

 خداوند واحد است و أحد است؛ ﴿قُلْ هُوَ اللَهُ أَحَدٌ﴾. «بگو که اوست تنها ﴿اللَهُ﴾‌ که متّصف به صفت احدیت در ذات است.»

 در این صورت اشیاء و خلائق از فرشتگان مقرّبین و ارواح ملکوتیه، و