اللَه شناسی ج2

زندگى مخلّع است، تا اینکه منتهى گردد به اجل معین و زمان معدود.

 و منتهى شدن به اجل و زمان معدودى که براى آن زده شده و مقدّر گردیده است، عبارت از فناى آن و بطلان رحمت الهیه اى که بدان وجود و بقاء و بقیه ملحقات آن از حیات و قدرت و علم و نحو ذلک پیدا شده است، نمى‌باشد؛ بلکه بواسطه قبض خداوندى است آن رحمتى را که بسط نموده است. زیرا آنچه از ناحیه خداوند به موجودى افاضه گردد، وجه خداى تعالى مى‌باشد؛ و وجه خدا هیچ‌گاه دستخوش هلاکت نمى‌شود.

 لهذا نفاد و نیستى وجود اشیاء و انتهایشان به سوى اجل و مرگشان، فناء و نابودى آنها و بطلان آنها بر حسب آنچه را که ما مى‌پنداریم، نمى‌باشد؛ بلکه رجوع و عود است که از اشیاء به سوى خداوند تحقّق مى‌پذیرد. جمیع اشیاء از نزد خداوند فرود آمده‌اند؛ ﴿وَ ما عِنْدَ اللَهِ باقٍ﴾‌. «و آنچه در نزد خداست باقى است.»

 بنابراین آفرینش و خلقت چیزى نمى‌باشد مگر بسطى و سپس قبضى؛ خداوند سبحانه اشیاء را به بسطِ رحمت و گسترش جود خود، ایجاد و ابتداء مى‌نماید، و پس از آن با قبضِ رحمت و درهم پیچیدن آن به سوى خود، عودت و بازگشت مى‌دهد؛ و آنست معاد موعود.

 و دیگر کلام خداست: ﴿لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ بِالْقِسْطِ﴾ ـ إلخ.

 به علّت آنکه حجّت و برهان در آن، عبارت مى‌باشد از عدل و قسط الهى ـ و آن عبارت است از صفات فعل خدا ـ که نمى‌گذارد و جلوگیر مى‌شود از آنکه مساوى و هم میزان باشند نزد وى کسى که با خضوع ایمان و اتیان عمل صالح روزگار را سپرى کرده، و کسى که بر وى استکبار ورزیده؛ و به او و به آیات او کفر آورده است.