اللَه شناسی ج2

 جمیع اشیاء در حالت حرکت مُتعبانه و تلاش سرسختانه، به سوى پروردگارشان در سیر و حرکت هستند تا او را ملاقات کنند.

 خداى تعالى مى‌فرماید: ﴿يا أَيُّهَا الْإِنْسانُ إِنَّكَ كادِحٌ إِلى‌ رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلاقِيهِ‌﴾. (آیه ٦، انشقاق)

 «اى انسان! تحقیقاً تو به سوى پروردگارت به سعى و تعب در حرکت مى‌باشى و او را ملاقات مى‌کنى.»

 فافهَمْ ذَلِک! این رموز را خوب بفهم و به جان و عقل خود دریاب!»

کلام علّامه: معاد بر پایه دو برهان است؛ سنّت خلقت و عدل الهى‌

 و در تفسیر کلام خداى تعالى: ﴿إِنَّهُ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ لِيَجْزِيَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ بِالْقِسْطِ﴾ ـ إلخ.

 «تحقیقاً اوست که دستگاه آفرینش را ابتدا کرده و سپس بر مى‌گرداند و عودت مى‌دهد؛ تا اینکه جزا و ثواب بدهد آنان را که ایمان آورده‌اند و اعمال صالحه را بجاى آورده‌اند؛ از روى عدالت.»

 فرموده‌اند:

 «تأکید است براى جمله‌ ﴿إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ جَمِيعاً﴾. و تفصیل است براى اجمال آنچه را که در بر داشت از معنى رجوع و معاد.

 و ممکنست که در مقام تعلیل بوده باشد براى جمله متقدّمه‌ ﴿إِلَيْهِ مَرْجِعُكُمْ‌﴾ ـ إلخ، که در آن اشاره شده است به دو حجّت و برهان از حجج و براهینى که در قرآن براى اثبات معاد استعمال مى‌شود:

 یکى از آن دو کلام خداست: ﴿إِنَّهُ يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ‌﴾؛ چرا که سنّت الهیه سبحانیه بر آن جارى است که فیض وجود را بر جمیع چیزهائى که آفریده است ارزانى مى‌دارد، و رحمتش را به آن چیز بعنوان مدد که با آن امر خلقت تمام گردد، افاضه مى‌نماید تا موجود شود و حیات پیدا نماید و متنعّم شود به رحمتى از ساحت اقدس او تعالى، مادامى‌که به لباس وجود ملبّس و به خلعت‌