امام شناسی ج16 و 17
جلد شانزدهوهفده از مجموعۀ «امام شناسی» از آثار نفیس علامه آیةالله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس الله سرّه بوده که پیرامون «تقدّم شیعه در جمیع علوم»، «پایگاه علمی امام صادق علیهالسلام» و «شرح حال ائمۀ چهارگانۀ اهلسنت» در قالب بحثهای تفسیری و فقه الحدیث، و ابحاث فلسفی، عرفانی، تاریخی و اجتماعی به رشتۀ تحریر درآمده و به ساحت علم و معرفت تقدیم شده است. مهمترین مباحث مندرج در این مجلّد: • تقدم شیعه در جمیع علوم، و تأسیس و تدوین آن • شيعه به پيروى از ائمّۀ خود حديث را مینوشتند • شرح حال معروف کرخی و توثیق وی • سیر علوم و تاریخ شیعه در عصر جمیع اهلبیت علیهمالسلام • بلندپایگیِ پایگاه علمی امام صادق علیهالسلام • علل نامیده شدن تشیّع به مذهب جعفری • کار امام صادق علیهالسلام آفتابی نمودن اسلام حقیقی بود • آزار و اذیتهای منصور دوانیقی نسبت به امام صادق علیهالسلام • بحثی مشروح از آراء و انظار ائمۀ اربعۀ اهل سنت: مالک بن انس، ابوحنیفه، ابنادریس شافعی، احمدبنحنبل • مناقب ساختگی برای ابوحنیفه • مخالفتهای ابوحنیفه با رسول خدا صلیاللهعلیهوآلهوسلّم
مرتب سازی:
امام شناسی ج16 و 17
119...1
- [ادامه تعلیقه صفحه قبل] و فتاواى او در مقابل فتاواى شيعه مشهور است. آية الله مامقانى در «تنقيح المقال» ج ٢ ص ٨٥ وى را از عامّه مىداند، و مىفرمايد: شعبة بن حجّاج بن ورد عتکى واسطى، من بر حال او واقف نشدهام مگر آنکه: شيخ رحمهالله او را از اصحاب امام صادق عليه السّلام مىشمرد. و گفتار او: أسْنَدَ عَنْهُ. آرى! مولى محمد باقر وَحيد؛ از حافظ أبونُعَيم نقل نموده است که: وى گفته است: شُعْبه از امام جعفر صادق عليه السلام حديث کرده است بدين عبارت: حَدَّثَ عن جعفر عليه السلام يعنى الصَّادقَ عليه السّلام من الأئمّةِ الاعْلام شُعْبَة بن الحجّاج. انتهى. و کسى که فتاواى شعبه را در کتب فقهيّه عامّه و خاصّه که براى نقل موارد خِلاف تدوين يافته است تتبّع کند شايد در اين مطلب شک و ترديد نياورد. بلکه از سيد مرتضى؛ در «شافى» از جماعتى که خود او نيز از ايشان مىباشد امر غريبى را نقل کرده است که وى گفته است: عَبَّاد بن صُهَيْب، و شُعْبَة بن حَجَّاج، و مهدى بن هِلَال و غيرهم روايت کردهاند از جعفر بن محمد عليهما السّلام که:” انَّه کان يَتَوَلَّى الشَّيخين” وَ أنَّهُ رَوَى از پدرش محمد بن على عليهما السّلام، و از على بن الحسين عليهما السّلام مثل اين گفتار را.
بناءً عليهذا تحقّق شُعبة بن حَجَّاج از علماء عامّه و اهل فتواى از آنها از بديهيّات مىباشد. و همين امر بس است که او را ضعيف در روايت بدانيم. و أبوالفَرَج در «مقاتل الطّالبيِّين» از يحيى ابن على، و جَوهرى، و عَتَکى از رجالشان روايت کرده است که: شعبة بن حجّاج تبرّى جسته است و از کسانى بوده است که فتوى براى خروج با ابراهيم بن عبدالله بن حسن را صادر کردهاند. و در جاى ديگر از رجالش گويد: کسانى که با ابراهيم از اصحاب حديث خروج کردند عبارتند از: شُعْبَة بن حَجَّاج، و هشيم بن بشير، و عَبَّاد بن عَوَام، و يزيد بن هارون و غيرهم- تا پايان گفتارى را که مامقانى در اين مقام ذکر کرده است.
بنابر آنچه گفته شد، نسبت تشيّع به شُعبة بن حَجَّاج شايد به واسطه خروج با ابراهيم بن عبدالله بوده است، و معلوم است که: مجرد خروج دليل بر آن نمىباشد. أبوحنيفه هم فتوى به لزوم خروج داد. و روايت او از حضرت امام صادق نيز دليل بر آن نمىباشد زيرا بسيارى از أعلام عامّه از آن حضرت روايت مىنمايند.
ولى سيد شرف الدين، تاريخ وفات شعبه را که سنه ١٦٠ است به درستى آورده است و در آن خطائى ننموده است، آن خطائى را که مرحوم سيد حسن صدر نموده و آن را در سنه ٢٦٠ ذکر کرده است، و ازآنجهت دچار خطاى دگرى شده است که اوَّلين مصنِّف در علم رجال را ابن جَبَله شيعى دانسته است، و او بر شعبة بن حجَّاج بنابر نقل او که تاريخ وفاتش را سنه ٢٦٠ ذکر کرده است تقدّم داشته است. وى گويد: زيرا تو مىدانى که: شُعْبَة در سنه ٢٦٠ فوت کرده و عبدالله بر او مقدّم بوده است. آنگاه مرحوم صدر فرموده است: سيوطى رجال علماء سنَّت را ضبط نموده است نه شيعه را، و گرنه بر مثل کسى همچون سيوطى پوشيده نيست که: عبدالله بن جبلة مشهور داراى کتاب «رجال» مشهورى است.
أقول: اشتباه آية الله صدر در کتاب «تأسيس الشِّيعة» از آنجا ناشى شده است که: از روى خطا سنه وفات شعبه را ٢٦٠ ذکر نمودهاند، در حالى که بدون شک در سنه ١٦٠ بوده است. و در اينجا که ما مطلبشان را از کتاب «الشِّيعة و فنون الاسلام» در ص ٧٦ و ص ٧٧ ذکر کرديم، أيضاً به همان منهج مشى فرمودهاند، و وفات وى را در سنه ٢٦٠ تحرير فرمودهاند، اين نيز اشتباه مىباشد.
بارى مرحوم سيد شرف الدين در آنکه شعبه را شيعه پنداشته است به خطا رفته، و ليکن سنه وفاتش را که ١٦٠ مىباشد به درستى آورده است. برعکس مرحوم سيّد حسن صدر در آنکه شُعْبه را عامِّى و سنِّى مذهب گرفته است به درستى وارد مطلب گرديده است، و ليکن در سنه وفات وى که ٢٦٠ ضبط فرموده است (هم در کتاب «تأسيس الشِّيعة لعلوم الإسلام»، و هم در کتاب «الشِّيعة و فنونُ الإسلام») اشتباه نموده است
- [ادامه تعلیقه صفحه قبل] و فتاواى او در مقابل فتاواى شيعه مشهور است. آية الله مامقانى در «تنقيح المقال» ج ٢ ص ٨٥ وى را از عامّه مىداند، و مىفرمايد: شعبة بن حجّاج بن ورد عتکى واسطى، من بر حال او واقف نشدهام مگر آنکه: شيخ رحمهالله او را از اصحاب امام صادق عليه السّلام مىشمرد. و گفتار او: أسْنَدَ عَنْهُ. آرى! مولى محمد باقر وَحيد؛ از حافظ أبونُعَيم نقل نموده است که: وى گفته است: شُعْبه از امام جعفر صادق عليه السلام حديث کرده است بدين عبارت: حَدَّثَ عن جعفر عليه السلام يعنى الصَّادقَ عليه السّلام من الأئمّةِ الاعْلام شُعْبَة بن الحجّاج. انتهى. و کسى که فتاواى شعبه را در کتب فقهيّه عامّه و خاصّه که براى نقل موارد خِلاف تدوين يافته است تتبّع کند شايد در اين مطلب شک و ترديد نياورد. بلکه از سيد مرتضى؛ در «شافى» از جماعتى که خود او نيز از ايشان مىباشد امر غريبى را نقل کرده است که وى گفته است: عَبَّاد بن صُهَيْب، و شُعْبَة بن حَجَّاج، و مهدى بن هِلَال و غيرهم روايت کردهاند از جعفر بن محمد عليهما السّلام که:” انَّه کان يَتَوَلَّى الشَّيخين” وَ أنَّهُ رَوَى از پدرش محمد بن على عليهما السّلام، و از على بن الحسين عليهما السّلام مثل اين گفتار را.