امام شناسی ج15
جلد پانزدهم از مجموعۀ «امام شناسی» از آثار نفیسِ علامه آیةالله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس الله سرّه بوده که پیرامون «اهمیت صحیفۀ سجادیه و تواتر آن»، «بررسی قیامهای شیعه در زمان اهلبیت» و «تفاوت نفوس اهلبیت» در قالب بحثهای تفسیری و فقه الحدیث، و ابحاث فلسفی، عرفانی، تاریخی و اجتماعی به رشتۀ تحریر درآمده و به ساحت علم و معرفت تقدیم شده است. مهمترین مباحث مندرج در این مجلّد: • روایاتی در ترغیب به کتابت و ثبت علم • اولین مصنف در اسلام امیرالمؤمنین علیهالسلام و پس از او شیعیانش بودند • اهمیت صحیفۀ سجادیه و ضرورت انس با آن • تاریخچۀ تدوین صحیفه کاملۀ سجادیه و اثبات تواتر آن • مشروع بودن حقالتألیف و حق الترجمه • ذکر «آل» در صلوات دلالت بر اتحاد نفوس امامان با پیامبر اکرم دارد • تعصب سنیان و تحریف روایات • قتل عام شیعیان و سوزاندن کتابخانهها توسط برخی از اهلسنت • بحث از قیام علویان • شرح حالات و فضایل زید بن علی علیهالسلام و قیام وی علیه ظلم • نقد نظریه محدث قمی در بازگو نکردن برخی حقائق مسلم تاریخی بخاطر مصلحت اندیشی پنداری • اختلاف نفوس ائمۀ طاهرین • خلقت مجرد و نورانی امامان توأم با اختیار • درباره عاشورا و شهادت حضرت علیاکبر و علیاصغر علیهما السلام
مرتب سازی:
امام شناسی ج15
165محمد بن سید رضی الدّین آوی حسینی1 از امام وزیر نصیر الدّین محمد بن حسن طوسی، از پدرش از سید أبی رضا فضل الله حسنی، از سید أبی صمصام، از شیخ أبی جعفر طوسی روایت میکند.2
تا آنکه میگوید: وَ مِنْ ذَلِک (یعنی از بعضی از چیزهائی که راجع به بعضی از کتب به خطّ شهید در اجازات است) آن چیزی است که: شیخ نجم الدّین جعفر بن نما ذکر نموده است که: او روایت نموده صحیفه کامله را با اجازه از پدرش، از (١) شیخ محمد بن جعفر مشهدی که او شنیده است قرائت شریف نظام الشَّرَف3 ابی الحسن بن العُرَیضی العَلَوی الحسینی در شوّال سنه پانصد و پنجاه و شش را، و همچنین روایت میکند به نحو قرائت از پدرش: (٢) جعفر بن علی مشهدی، و بر شیخ فقیه (٣) هِبة الله بن نما، و شیخ مُقْرِی: (٤) جعفر بن أبی الفَضْل بن شعْرة4، و (٥) شریف أبی القاسم بن زَکِیّ عَلَوی، و (٦) شریف أبی الفتح بن جعفریة، و (٧) شیخ سالم بن قبارَوَیه همگی از سید بهاء الشَّرف با سند وی که در آنجا مذکور است.
و نیز نجم الدّین آن را با اجازه روایت میکند از پدرش، از شیخ أبی الحسن علی ابن خیاط، از (٨) شیخ عربی بن مُسَافِر از سید بهاء الشَّرف با اسناد معلوم آن.5و6
- مطالب زیر در حاشیه به خطّ مؤلّف صاحب معالم آمده است: این طور به خطّ پدرم رحمهالله آمده است، و در روایات سید تاج الدّین بن معیّة به نقل از خطّ او این طور آمده بود: السّیّد السعید کمال الدین الرضی الحسن بن محمد بن محمد الآوی. و شک نیست که کلام او در اینجا به اعتماد نزدیکتر میباشد.
- همین مصدر، از کمپانی ص ١٠٦ و از اسلامیّه ص ٤٠.
- این طور در عبارت شیخ نجم الدّین مذکور وارد است و ظاهراً مراد از نظام الشّرف بهاء الشرف باشد و بنابراین روایت جعفر درباره صحیفه از دو وجه برخوردار است: سماع و قرائت، اول از سید بهاء الشّرف بدون واسطه، دوم به واسطه جماعتی که ذکر شدهاند (این عبارت صاحب معالم است که در حاشیه ذکر نموده است).
- در عبارت روایت مرحوم مجلسی اول ص ١٢٦ شقرة آمده بود، و در اینجا شعرة میباشد.
- همین مصدر، از طبع کمپانی ص ١٠٨ و از طبع حروفی اسلامیّه ص ٤٧ و ص ٤٨.
- ملا عبد الله افندی اصفهانی در مقدّمه صحیفه ثالثه خود مطالبی بس جالب را ذکر میکند و ما اینک برخی از آن را که راجع به کثرت نسخ متنوعه عدیده صحیفه، و راجع به طرق روایتی آن غیر از این طریق مشهور است در اینجا نقل میکنیم: وی در ص ١١ تا ص ١٣ از مقدّمه میفرماید: و لیکن ما بحمد الله تعالی و با کمک او و منّت او برخورد کردیم در مدّت سیاحتمان در شهرها، در خرابهها و در معمورهها و در اثناء طول جولان و گردشمان در سفرهایمان در دریاها و خشکیها بر جلّ نسخههای صحیفه بلکه بر کلّ آن. بلکه اطّلاع پیدا نمودیم بر تعداد بسیاری از نسخههای صحیفه شریفه کامله سجادیه به طرق دیگری أیضاً غیر از مشهوره که مقدار آنها از عدد کامل ده بالا گرفت غیر از طریقه معروفه مشارالیها برای صحیفه متداوله شایعه. و از جمله آنها مقداری از روایات قدماء میباشد که صحیفه را روایت نمودهاند مثل روایت محمد بن وارث از حسین بن اشکیب که وی ثقه و خراسانی است و از اصحاب حضرت امام علی هادی و امام حسن عسکری علیهما السّلام است از عمیر بن هارون متوکل بلخی که من نسخه عتیقه ای از آن را به خطّ ابن مُقْلَة خطّاط مشهوری که در عصر خلفای عباسی وضع خطّ نسخ را نمود و خطّ کوفی را به نسخ نقل کرد دیدهام و روایت ابن اشناس بزار عالم مشهور. و روایت شیخ فقیه أبو الحسن محمد بن احمد بن علی بن حسن بن شاذان از ابن عیّاش جوهری. زیرا که وی در صحیفهاش از أبو عبد الله احمد بن محمد بن عبید الله بن الحسن بن أیّوب بن عیّاش جوهری حافظ در بغداد در خانهاش که در راه میان دو نظره (قنطره خ ل) است از أبو محمد الحسن بن محمد بن یحیی بن الحسن بن جعفر بن عبید الله بن الحسین بن علی بن الحسین بن علی بن أبی طالب علیهمالسّلام ابن اخی طاهر علوی از ابو الحسن محمد بن مُطَهّر کاتب از پدرش از محمد بن شلقان مصری از علی بن نعمان أعْلم تا آخرش را در سند صحیفه مشهوره روایت کرده است. و روایت ابن عیاش جوهری أیضاً. و روایت تلعکبری. و روایت وزیر أبو القاسم حسین بن علی مغربی. و روایت ذهنی کرمانی زماشیری. و روایات دیگری از متأخّرین أیضاً مانند روایت کفعمی در آخر «البلد الأمین» و غیر او در غیر آن. الی غیر ذلک از أمثال این أکابر. و پس از این باید دانست: که میان اکثر آنها و میان نسخه متداوله مشهوره از این صحیفه کامله سجّادیّه اختلاف بسیاری وجود دارد چه در دیباچه، و چه در تعداد أدعیه، و چه در الفاظ و عبارات، و چه در بسیاری از فقرات آن، با زیادتی و نقصان، و در تقدیم و تأخیر. و همچنین ما یافتیم در بعضی از مطاوی کتب أصحابمان بسیاری از أدعیه منقوله از صحیفه سجّادیّه مشهوره را ولیکن با انواع تفاوت و اختلاف در عبارات و فقرات، بلکه در تعداد أدعیه أیضاً ـ تا آخر آنچه را که افندی در اینجا ذکر نموده است. و مرحوم آقا سید محسن امین عاملی در مقدّمه صحیفه خامسه خود در ص ١٥ تا ص ١٧ عین مطالب مذکوره را از افندی نقل کرده است.