امام شناسی ج15

 آری این نور از لحاظ ظروف خارجیه و ماهیات امکانیه متعدّد می‌گردد. نور گسترده‌شده بر دامنه کوه‌ها و صحراها غیر از نور تابیده بر اقیانوسها و دریاها می‌باشد. نور قطب شمال زمین، غیر از نور قطب جنوب و یا مناطق استوائی است.

 بعد از مقام توحید و وصول فناء و اندکاک در ذات حق تعالی، دوباره به عالم کثرات تنازل می‌نمایند، و با خدا با همه موجودات معیت دارند وَ بِالْحَقِّ فِی الْخَلْقِ‌ گردش و سیر می‌نمایند.

 در اینجاست که آثار اختلاف دوباره ظهور می‌کند، و تفاوت میان آنها مشهود می‌گردد. البته این اختلاف و تفاوت غیر از اختلاف پیشین می‌باشد. در آنجا اختلاف بدون حق و فناء بود. یعنی اختلاف و تفاوتی که به اراده خدا در ماهیات ظهور می‌نمود، ولی سالک خودش متوجّه این فعل و اثر نبود. چون وصول و فناء و لقای تامّه‌ای دست نداده بود. بلکه همه آنها را از خود و از تراوشات و آثار نفس خود می‌پنداشت، و اینک از نزد خدا برگشته است، و کعبه مقصود را زیارت کرده، و در حرم امن و تجرّد مطلق با فناء و اندکاک وجود و هستی خویشتن به لقاء خدا رسیده، و از انوار جمال و جلال متمتّع گردیده است. لهذا این مراجعت، مراجعت با محبوب است. در هر آن از زمانهای طویله، و در هر نقطه از مکانهای عریضه و واسعه خدا با اوست و او با خداست. هر فعلش فعل خداست. چون اراده و اختیار خدا جایگزین اراده و اختیار او شده است.

 در عین توحید در کثرات است. و در عین غوطه‌ور شدن در کثرات در توحید است، و با حقّ است. کارهایش از حقّ است و مرجعش به حقّ است. جَمِیعُ أفْعَالِهِ وَ سَکنَاتِهِ یکونُ مِنَ اللهِ وَ یرْجَعُ جَمِیعُهَا إلَی اللهِ.

 و از آنچه گفته شد به خوبی روشن می‌گردد که‌ اوّلًا: أئمّه طاهرین ـ صلوات الله و سلامه علیهم أجمعین ـ که اکمل و افضل مخلوقات در عالم تکوین و در عالم تشریع می‌باشند، حتماً باید اسفار أربعه عرفانیه را طی نموده باشند. زیرا اگر یکی از آنها طی نشده باشد، در این صورت سالکی که آنها را طی نموده است نسبت به آنان‌