امام شناسی ج15

 افعال و کردار امامان و پیغمبران، اضطراری و مجبوری نیست به طوری که افعال حسنه از آنان همچون درخشش برلیان بدون اختیار از آنها سر زند، و آنها اصلًا توان و قدرت معصیت و تقدّم رضای نفس را در خود نداشته باشند. اگر چنان بود ایشان امتیازی بر سایر افراد خلقت نداشتند. چون خداوند اصل وجودشان را صرف نظر از اراده و اختیار، نورانی و متلألأ آفریده بود، و آنها هم طبق همان خلقت خواهی نخواهی بدون اراده، نور پاشی می‌نمودند. بلکه آنها همگی انسانند، بشرند، دارای اراده می‌باشند، از روی اختیار گناه نمی‌کنند، و رضای خداوند تعالی را بر خواسته‌های نفسانی مقدّم می‌دارند تا کم کم به جائی می‌رسند که خواست در آنها باقی نمی‌ماند و خواست نفسانی آنها و خواست خداوند محبوب یکی خواهد شد. دیگر در آنجا یک اراده و اختیار بیشتر وجود ندارد، و آن اختصاص به ذات اقدس لا یزالی و لم یزلی دارد که از دریچه و آئینه این انسان از خود گذشته و به خدا پیوسته ظهور و تجلّی نموده است.

 این بود اجمال و حقیقت وجود نورانی و مقام ولایت مطلقه آنان که در آنجا بینونت و دوئیت و جدائی نیست. آنجاست که نور واحد است، و فطرت واحد است، و عرفان واحد است. و این نه تنها آنکه منافات با اراده و اختیارشان ندارد، بلکه اختیار و اراده مترشّحه از آنان مؤید و مُسَدِّد و مُقَوِّی وصول به اعلی درجه کمال و بالاترین ذِروه از اوج انسانیت، و برآمدن بر فراز قلّه توحید و طیّ سفرهای أربعه عرفانیه، و وصول به مقام بقاء بالله بعد از فناء فی الله می‌باشد.

 آنچه در اخبار وارد است که: ایشان در ازل نورانی بوده و هزاران سال قبل آفریده شده‌اند و خلقتشان غیر از سایر افراد بشر می‌باشد. همه درست و صحیح است. امَّا ازل به معنی تقدّم زمانی عرضی نیست. أزل و أبد هر کس با خود اوست، همان طور که خدای هر کس با خود اوست. چطور می‌شود خدای انسان با او معیت داشته باشد، امَّا ازل او جدا شود، و به طور انفصال تقدّم زمانی بگیرد؟ و یا ابد او از او جدا شود، و به طور انفصال تأخّر زمانی بگیرد؟ این ازل و ابد عرضی نیست، همچنانکه‌