Name: کتاب امام شناسی ج15 - PDF - علامه طهرانی
Availability: InStock
Author: علامه آیتاللَه سید محمدحسین حسینی طهرانی

امام شناسی ج15

28

...¹
1. [ادامه تعلیقه صفحه قبل]”أقوال العلماء فیه‌ ما قاله علماءُ الشِّیعَة “
  حِمْیَری در «قُرْب الإسناد» در آخر جزء سوم با سند خود روایت نموده است که چون نام قاسم بن محمّد دائی پدر حضرت امام رضا علیه السلام و نام سعید بن مسیّب را نزد آن حضرت بردند فرمود: کانَا عَلَی هَذَا الامْرِ «بر این امر بوده‌اند» یعنی التشیّع. و قال: خطب ابی إلی القاسم بن محمّد، یعنی أبَا جعفر علیه السّلام. فقال القاسم لابی جعفر: إنّما کان ینبغی لک أن تذهب إلی أبیک حتّی یزوّجَک. (اه ـ ) «و آن حضرت فرمود: پدرم ـ یعنی ابا جعفر علیه السّلام ـ از قاسم بن محمّد دخترش را خواستگاری نمود. قاسم به پدرم ابو جعفر گفت: برای تو سزاوار است که نزد پدرت بروی و او برای تو همسر گزیند!» و مادر حضرت امام جعفر صادق علیه‌السّلام، همان طور که گذشت امَّ فَروه بنت قاسم بن محمّد بود و بنابراین ایجاب می‌کند که: قاسم جدّ پدرش باشد (یعنی جدّ مادری پدر حضرت امام رضا علیه‌السّلام) نه دائی‌اش، و شاید کلمه دائی بجای جدّ اشتباهاً واقع شده است، و یا آنکه اسمی قبل از قاسم از قلم افتاده باشد، و او پسر قاسم بوده باشد، و قول ظاهرتر و بهتر همین است. و احتمال دگری در اینجا نیز می‌رود و آن این است که: لفظ دائی (خال) تَوَسُّعاً در مطلق اقوام مادری استعمال شده باشد.
  امّا در «کشف الْغُمَّة» از حافظ عبد العزیز بن الأخْضَر الجنابذی این طور ذکر شده است که: حضرت باقر علیه‌السّلام مادرش امّ عبد الله دختر حضرت امام حسن بن علی علیهما السّلام می‌باشد. و مادر ام عبد الله امّ فَروه دختر قاسم بن محمّد بن ابی بکر است. و این مطلب با بودن امّ فروه مادر حضرت صادق علیه‌السّلام سازش ندارد کما لا یخفی. آن کس که دختر قاسم را خواستگاری نمود حضرت ابو جعفر باقر علیه السلام بود و وی پدر جدّ حضرت امام رضا علیه السلام بوده است. و بسیاری از اوقات به جد هم، پدر می‌گویند. تمام شد مورد حاجت ما از گفتار مرحوم سید محسن امین رَحمةاللُّه.
  و حقیر فقیر گوید: در کلام جنابذی اشکال دگری نیز موجود است. و آن این است که: مادر حضرت باقر علیه‌السّلام که زوجه حضرت امام سجاد زین العابدین علیه‌السّلام بوده‌اند، امّ عبد الله دختر امام حسن مجتبی علیه‌السّلام است. و نمی‌شود مادرش امّ فَرْوه دختر قاسم زوجه حضرت امام حسن علیه‌السّلام بوده باشد. زیرا قاسم در طبقه حضرت سجّاد است. نه در طبقه حضرت امام حسن مجتبی علیه‌السّلام. وفات حضرت مجتبی در سنه ٥٠ هجریّه و رحلت حضرت سجاد علیه‌السّلام در سنه ٩٥ بوده است. یعنی چهل و پنج سال تفاوت زمان دارند.
  و اما آنچه مرحوم سید حسن صدر در دو کتاب «تأسیس الشِّیعة لعلوم الاسلام» و «الشِّیعةُ و فنونُ الاسلام» همچنان که دیدیم به طور جزم، و مرحوم سیّد محسن أمین در «أعیان الشِّیعة» به طور قیلَ (چنین گفته شده است) فرموده‌اند که: أنّه کان متزوّجاً بنت الإمام زین العابدین علیه‌السّلام در صورت فرض صحّت و تحقّق، ربطی به نَسَب حضرت امام صادق علیه‌السّلام ندارد بلکه نکاح و ازدواجی است که در کنار صورت پذیرفته است. حال این ازدواج قبل از اسماء دختر عبد الرّحمن با قاسم بوده است؟ و در فرض رحلت زوجه حضرت سجاد: مادر حضرت باقر علیه‌السّلام بوده و یا پس از فوت اسماء بوده است؟ علی جمیع التقادیر اشکالی ثبوتاً در امکان قضیّه نمی‌باشد، و لیکن کیفیّت تحقّق و اصل تحقّق آن اثباتاً پس از امکان ثبوت، احتیاج به تتبّع بیشتری دارد.
  ــــــــــــــــــــــــــــــ
  1- «أعیان الشّیعة» طبع دوم ج ٤٣، ص ٩: قول الصّادق علیه السلام: إنَّ أبا بَکر وَلَّدنِی مَرَّتَینَ. و «تنقیح المقال» ج ٣، ص ٧٣ در ترجمه حال امّ فَروه، و ابن حجر عسقلانی در «تهذیب التهذیب» ج ٢، ص ١٠٣ در ترجمه حال حضرت امام جعفر صادق علیه السّلام گوید: و امَّه امّ فروة بنت القاسم بن محمّد ابن أبی بکر و امّها أسماءُ بنت عبد الرّحمن بن أبی بکر، فلذلک کان یقول: ولّدنی ابوبکر مرّتین.