امام شناسی ج15

را به نزد مأمون آوردند. مأمون به او گفت: ای زید! در بصره خروج کردی، و از آتش زدن خانه‌های دشمنان ما از بنی امیه و ثَقیف و غَنی و باهِلَه و آل زیاد منصرف شدی و به آتش زدن خانه‌های بنی اعمامت پرداختی؟!

 زید ـ که مرد شوخ و مَزَّاحی بود ـ گفت: یا امیر المؤمنین! من از هرجهت در این قیام خطا کردم، و اگر این دفعه خروج کردم، اوّل شروع می‌کنم به آتش زدن خانه‌های دشمنانمان!

 مأمون بخندید، و او را به سوی برادرش: امام رضا علیه السّلام فرستاد و گفت: من جرم او را به تو بخشیدم! بنابراین او را به نیکوئی تأدیب کن! چون زید را حضور حضرت آوردند، حضرت با کلمات درشت و سخت با او مواجه شدند، و آزادش کردند و قسم یاد کردند که تا هنگامی که زنده‌اند با او سخن نگویند.

 شیخ صدوق رحمه‌الله در «عیون»، اخبار بسیاری را روایت می‌کند که دلالت بر مذمّت او و بر سوء حال او دارد، و لیکن شیخ مفید رحمه‌الله در «ارشاد» در گفتارش مبنی بر آنکه: برای هر یک از اولاد حضرت ابو الحسن موسی کاظم علیه السّلام منقبتی و فضیلت مشهوری است، و حضرت امام رضا علیه السّلام در فضیلت از همه ایشان تقدّم دارد، او را استثناء ننموده است.

 باری زید تا پایان دوره خلافت متوکّل حیات داشت و از ندیمان منتصر بود، و در زبانش مزاح و شوخی بود. صدوق رحمه‌الله در «عیون» گفته است: این زید بن موسی، زَیدی بوده است، و در بغداد بر کنار نهر کَرْخَایا¹ نزول می‌نموده است و همان کس است که در ایام أبو السَّرَایا در کوفه خروج نمود، و کوفیان ولایت آنجا را به او سپردند.

 مامقانی می‌گوید: نظریه من این است که: منظور از فضل و زیادی بر زبانش، مراد