امام شناسی ج15

شرح حال محمد و ابراهیم فرزندان عبد الله محض‌

 و امَّا درباره خصوص محمد ملقّب به نفس زکیه، اخبار صراحت دارد بر مخالفت او با حضرت صادق علیه السّلام چنانکه از طلب نمودن، و بیعت طلبیدن، و بالأخره با اشاره و صلاحدید عیسی بن زید بن علی بن الحسین زندان کردن و کشتن اسمعیل بن عبد الله بن جعفر به واسطه عدم بیعت، و عبارات و تعبیرات حضرت صادق علیه السّلام: إنَّهُ الأحْوَلُ الأکشَفُ الأخْضَرُ الْمَقْتُولُ بِسُدَّةِ أشْجَعَ عِنْدَ بَطْنِ مَسِیلِهَا، و أیضاً تعبیر دگرشان: فَوَ اللهِ إنِّی لَأرَاهُ أشْأمَ سَلْحَةٍ أخْرَجَتْهَا أصْلَابُ الرِّجَالِ إلَی أرْحَامِ النِّسَاءِ؛ و قیام او که بدون نتیجه ماند و موجب خونریزی جمعی از مسلمانان بر اساس توهّم مهدویت شد، دلالت بر منقصت وی بر می‌آید.

 و امَّا برادرش ابراهیم، او نیز به عنوان خونخواهی از برادرش و دفع ظلم قیام نمود. درباره او قدحی به خصوص نرسیده است، و معلوم است که: پس از کشته شدن برادرش: محمد نمی‌توانست ادّعای مهدویت او را داشته باشد.

 و امَّا اینکه سید بن طاوس فرموده است: قیام آنها به نظر امام بوده، و از روی تقیه به امام نسبت نمی‌داده‌اند، با اخبار کثیره و شواهد تاریخیه بی شماری سازش ندارد، و این گفتار قابل قبول نمی‌باشد.

 می‌توان تجرّی این دو برادر را در قیام بر علیه حکومت بنی عباس، دعوت پدرشان: عبد الله دانست. چرا که وی در این معنی اصراری تمام داشت.

 و آنچه در روایت است که: «لَمْ یسْبِقْهُمُ الأوَّلُونَ وَ لَمْ یدْرِکهُمُ الآخِرُونَ» راجع به مقتولین در جنب شطّ فرات و زندان منصور است. یعنی راجع به زندانیان از