امام شناسی ج15

 پاسخ: در عبارت صحیفه کامله این طور وارد است: فَذَکرَ الْحَدِیثَ بِتَمَامِهِ إلَی رُؤْیا النَّبِیِّ صلی الله علیه و آله. «پس حدیث را تماماً ذکر کرد تا رؤیای پیغمبر صلی الله علیه و آله.»

 محقّق علیم، استاد أدبیت و عربیت: سید علیخان کبیر مدنی ـ رضوان الله علیه ـ در شرح صحیفه خود در گفتار او: إلَی رُویا النَّبِیِ‌ (صلی الله علیه و آله) فرماید: سزاوار است این که ما بعد «إلَی» داخل در حکم ما قبلش باشد. و بنابراین رؤیا داخل در حدیث مذکور خواهد بود به قرینه گفتار او: «فَذَکرَ الْحَدِیثَ بِتَمَامِه».

 چون مسلّماً و محقّقاً علماء أدب گفته‌اند: زمانی که قرینه‌ای دلالت کند بر دخول ما بعد إلَی‌ مثل‌ قَرَأتُ الْقُرْآنَ مِنْ أوَّلِهِ إلَی آخِرِهِ‌ «قرآن را از ابتدا تا انتهایش خواندم»، و یا زمانی که قرینه‌ای دلالت نماید بر خروج آن مثل‌ ﴿ثُمَّ أَتِمُّوا الصِّيامَ إِلَى اللَّيْلِ‌﴾¹ «سپس روزه را که در روز می‌گیرید تمام نمائید تا شب!» باید در هر صورت بدان قرینه عمل نمود، و اگر قرینه‌ای نبود، ما بعد داخل در حکم ما قبل نمی‌گردد. به سبب آنکه أکثراً با وجود عدم قرینه، عدم دخول می‌باشد. و بنابراین واجب است در وقت تردید و شک حمل بر أکْثَر نمود.

 و بعضی گفته‌اند: اگر ما بعد از جنس ما قبل باشد داخل می‌شود گرچه بدون قرینه باشد.

 و بعضی گفته‌اند: مطلقاً باید ما بعد را داخل نمود. و اوّل صحیح است به جهت آن دلیلی که ما ذکر کردیم.²

 مرحوم سید علیخان در این حدیث مبارک، قرینه قرار می‌دهد: ذَکرَ الْحَدِیثَ بِتَمَامِهِ‌ را برای دخول رؤیا. مثل اینکه شما می‌گوئید: من منبر فلانی را تماماً گوش دادم تا روضه آخرش. و یا اینکه نهج البلاغة را قرائت کردم تا پایانش. در این صورت مسلَّماً می‌گویند: باب حِکَم و مواعظ آن را هم قرائت کرده است و اکتفا به باب‌