امام شناسی ج15
جلد پانزدهم از مجموعۀ «امام شناسی» از آثار نفیسِ علامه آیةالله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس الله سرّه بوده که پیرامون «اهمیت صحیفۀ سجادیه و تواتر آن»، «بررسی قیامهای شیعه در زمان اهلبیت» و «تفاوت نفوس اهلبیت» در قالب بحثهای تفسیری و فقه الحدیث، و ابحاث فلسفی، عرفانی، تاریخی و اجتماعی به رشتۀ تحریر درآمده و به ساحت علم و معرفت تقدیم شده است. مهمترین مباحث مندرج در این مجلّد: • روایاتی در ترغیب به کتابت و ثبت علم • اولین مصنف در اسلام امیرالمؤمنین علیهالسلام و پس از او شیعیانش بودند • اهمیت صحیفۀ سجادیه و ضرورت انس با آن • تاریخچۀ تدوین صحیفه کاملۀ سجادیه و اثبات تواتر آن • مشروع بودن حقالتألیف و حق الترجمه • ذکر «آل» در صلوات دلالت بر اتحاد نفوس امامان با پیامبر اکرم دارد • تعصب سنیان و تحریف روایات • قتل عام شیعیان و سوزاندن کتابخانهها توسط برخی از اهلسنت • بحث از قیام علویان • شرح حالات و فضایل زید بن علی علیهالسلام و قیام وی علیه ظلم • نقد نظریه محدث قمی در بازگو نکردن برخی حقائق مسلم تاریخی بخاطر مصلحت اندیشی پنداری • اختلاف نفوس ائمۀ طاهرین • خلقت مجرد و نورانی امامان توأم با اختیار • درباره عاشورا و شهادت حضرت علیاکبر و علیاصغر علیهما السلام
مرتب سازی:
امام شناسی ج15
180...1
- [ادامه تعلیقه صفحه قبل] من رأی سنه ٢٢٤ بوده است. و پنهان نماند که: تاریخ ولادت و وفاتش با سنّ نود و أند سال وفق نمیدهد. و علّامه در «خلاصه» گوید: وفاتش در سنه ٣٨٠ بوده است و آن نیز وفق نمیدهد و ظاهراً در تاریخ سبق قلمی به کار رفته است.
و اما درباره عبد الله بن عمر بن خطّاب زیّات گوید: فیّومی گوید: خطب الی القوم: زمانی که طلب کند تا از ایشان دختری را به ازدواج درآورد. و اسم آن را خِطْبَة با کسره خاء گذارند و فاعلش خاطب و خطَّاب مبالغه در آن است و به آن نام نهاده شده است. (انتهی) و از برای این مرد ذکری در میان کتب اصحاب ما به هیچ وجه نمیباشد. و بعضی گفتهاند: از آنجا که اخبار سعید ابو عبد الله خازن در سنه ٥١٦ بوده است و حدیث کردن این عبد الله بن عمر در سنه ٢٦٥ بوده است و تعداد راویان در این میان سه نفر میباشند با آنکه زمان فاصله میان دو خبر به ٢٥١ سال بالغ میگردد، و ظاهراً هم این راویان سه گانه بعضی بعض دگر را ملاقات نمودهاند به طوری که کلمه حدثنا نصّ بر آن میباشد، و عَنْعَنَه نیز بر آن اشعار دارد، و مقدار این زمان با نسبت عدّه افراد این سند، بسیار گسترده و طویل و وسیع میباشد، از اینجا به دست میآید که این سند سند عالی است به معنی مستفیض از محدّثین که گفتهاند: العالی السند سندی است که با وجود اتّصال سند در آن، قلیل الواسطه باشد. این گونه سند را تحسین میکنند و آن را بر سندی که مخالف آن باشد مقدّم میدارند به طوری این امر مهم است که اکثر محدّثین سلف دنبال چنین سندی میگشتند و سنَّت معموله در میانشان بود که: شدّ رحال مینمودند به سوی دورترین شهرها تا مشایخ معمّر را ملاقات کنند و به واسطه آن اسناد روایتشان عالی شود و حدیث از خلل و فسادی که به هر یک از راویان دست میدهد دورتر گردد. چرا که هیچ یک از راویان رجال سند نمیباشند الّا آنکه جایزالخطا هستند پس هر چه وسائط بیشتر گردد و سند طویلتر شود مظنّه جواز خطا بیشتر میشود و هر چه کمتر شود کمتر میگردد.
و اما درباره علی بن نعمان أعلم نخعی گوید: نجاشی گفته: از حضرت امام رضا علیه السّلام روایت نموده است و برادرش داود از او برتر است. و پسرش حسن بن علی و پسر او: احمد نیز روایت حدیث نمودهاند و علی بن نعمان ثقه و وَجْه و ضابط و صحیح و واضح الطریقة بوده است. وی دارای کتابی میباشد که جماعتی آن را از او روایت کردهاند ... (انتهی) و در کتب رجال شخصی به نام علی بن نعمان غیر از او نداریم.
و اما درباره عمیر بن متوکل ثقفی بلخی گوید: نجاشی گوید: متوکل بن عمیر بن متوکل از یحیی بن زید، دعای صحیفه را روایت کرده است: خبر داد به ما حسین بن عبید الله، از ابن أخی طاهر1 از پدرش از عمیر بن متوکل از پدرش متوکل از یحیی بن زید دعای صحیفه را2 انتهی. و پنهان نباشد که اوّل کلام وی ظاهر است در آنکه راوی صحیفه از یحیی بن زید متوکل بن عمیر میباشد و اما از سند آن معلوم میشود که: متوکل راوی صحیفه جدّ او بوده است به طوری که در متن صحیفه نیز اینچنین است. و ممکن است با گونه ای از توجیه و عنایت میان این دو کلام را وفق داد. و هیچ یک از اصحاب تصریحی بر وثاقت متوکل مزبور نکردهاند مگر آنکه حسن بن داود3 نواده او: متوکل بن عمیر را از زمره موثّقین در کتاب خود ذکر نموده است. و توثیق او مثمر ثمری نمیباشد همچنانکه بعضی پنداشتهاند.
آیة الله آقا میرزا ابو الحسن شعرانی در شرح صحیفه خود ص ٥ گوید: متوکل بن هارون در کتب رجال مذکور نیست و شیخ طوسی و نجاشی رحمهماالله متوکل بن عمیر بن متوکل گفتهاند. و البتّه نسخه صحیفه که نزد آن دو شیخ بزرگوار بوده معتبرتر از این است که ما داریم. چون آنها صحیفه را به روایت دیگر نقل میکردند که أبو المفضّل شیبانی در آن نیست بلکه تلعکبری از ابن أخی طاهر از محمد بن مطهر از پدرش از متوکل بن عمیر روایت کرده است و در مورد اختلاف اعتماد بر نسخه آنهاست. و همچنین آیة الله شعرانی در ص ٤ درباره طول زمان سه راوی که بالغ بر ٢٥١ سال میباشد و ما از سید علیخان شیرازی بر علوّ سند توجیه نمودیم، این طور میگوید: میان دو تاریخ مذکور در اسناد ٢٥١ سال است و روات در این مدّت سه تن عکبری و شیبانی و شریف ابو عبد الله هستند. عکبری در ٤٧٢ وفات یافت و ناچار پس از سنه چهارصد از شیبانی روایت کرده است و شیبانی پس از چهارصد زنده بود و شریف ابو عبد الله در سال ٣٠٨ وفات یافت و اگر شیبانی او را هنگام مرگ ملاقات کرده و از او حدیث فرا گرفته و به سنّ عقل و تمیز رسیده باشد باید پیش از سنه سیصد تولد یافته و عمرش از صد سال افزون باشد. و شاید عکبری به واسطه از شیبانی نقل کرده است و واسطه در اسناد مذکور نیست
ــــــــــــــــــــــــــــــ
1- این طور در نسخه اصلی وارد شده است و لیکن در نسخه مطبوعه از نجاشی «از محمد بن مطهّر» آمده است.
2- رجال نجاشی: ص ٣٠١.
3- کتاب «رجال ابن داود» ص ١٥٧ شماره ١٢٥٦.
- [ادامه تعلیقه صفحه قبل] من رأی سنه ٢٢٤ بوده است. و پنهان نماند که: تاریخ ولادت و وفاتش با سنّ نود و أند سال وفق نمیدهد. و علّامه در «خلاصه» گوید: وفاتش در سنه ٣٨٠ بوده است و آن نیز وفق نمیدهد و ظاهراً در تاریخ سبق قلمی به کار رفته است.