امام شناسی ج14

حامل آن قبّه بوده است.

 و من چنین مى‌دانم كه آن محوَّطه همان رواقى است كه ارسطوطالیس و پیروان او پس از او در آنجا درس مى‌داده‌اند؛ و همان دارُالمعلّم است كه اسكندر وقتى شهرش را بنا كرد آن دارالمعلّم را ساخت و در آنجا بوده است خزینه‌هاى كتابهایى كه عَمْرو بن عاص با اذن عُمَر آنها را آتش زد.¹

 از آنچه به طور فشرده بیان شد، معلوم شد كه عبارت‌ حَسْبُنا کتابُ اللَه‌ نه تنها رأى عمر است بلكه نظریّۀ أبوبكر و عثمان نیز بوده است، و همچنین نظریّۀ خلفاى غاصب اموى؛ همه آنها بر همین نهج مشى نموده‌اند. و كتابت حدیث تا زمان عمر بن عبد العزیز كه یك قرن از هجرت مى‌گذشت ممنوع بود، و تا یك قرن و نیم كه علماى عامّه شروع به نوشتن و كتابت احادیث نمودند اثرى از حدیث و سنّت و كتابت نبود.

 بنابر این عُمَر هم به حمل اوَّلى ذاتى یعنى مفهوم و مُفاد حَسْبُنا کتابُ اللَه‌ عمل كرد، و هم به حمل شایع صناعى عملًا در خارج، جلوى تحقّق حدیث و بیان سنّت و كتابت سنّت را گرفت، و در دست امَّت نماند مگر ظاهر قرآن.

 امّا شیعه از زمان رسول اللَه صلى اللَه علیه و آله هم بیان حدیث مى‌كردند و هم كتابت حدیث. بر این اساس در زمان خود رسول اللَه شیعه كتابهائى نوشته است و پس از آن حضرت مرتّباً و مسلسلًا بیان حدیث و كتابت آن رواج شایع داشته است.

 شیعه بر اساس حدیث: إنِّى تَارِک فِیکمُ الثَّقَلَینِ: کتَابَ اللَهِ وَ عِتْرَتى أهْلَ بَیتِى، وَ إنَّهُمَا لَنْ یَفْتَرِقَا حَتَّى یَرِدَا عَلَىَّ الْحَوْضَ،² سنّت رسول خدا را عملى كرد و این حدیث‌