امام شناسی ج14

جفر) كتاب‌ «الْجَفْر الجَامِع و النُّور اللامِع» تألیف شیخ كمال الدّین أبو سالم محمّد بن طلحۀ نصیبى شافعى متوفّى در سنۀ ٦٥٢ مى‌باشد كه مجلَّد كوچكى است؛ و در آن ذكر نموده است كه پیشوایان و امامان از اولاد جعفر جفر را میدانستند، پس من در اینجا از اسرارشان در علم جفر اختیار و انتخاب مى‌كنم- تمام شد كلام «كشف الظّنون».

گفتار ابن خلدون دربارۀ جفر

 و ابن خَلْدون در مقدّمه‌اش در فصل ابتداى دُوَل و امَم گوید: و گاهى در حِدْثان دول¹ به خصوص به كتاب جفر استناد میدهند و چنین میدانند كه: از طریق آثار و نجوم علم تمامى اینها در جفر موجود است. بیش از این تعریفى از جفر ندارند؛ و اصل آن و مستند آن را نیز نمى‌دانند.

 ابن خلدون مى‌گوید: بدان: اصل این علم از آنجاست كه: هٰرونُ بْنُ سعید عِجْلى كه رئیس و مؤسّس زیدیّه است داراى كتابى بوده است كه آن را از جعفر الصّادق روایت مى‌نموده است؛ و در آن، علم حوادث و وقایع آتیه بر اهل بیت عموماً و بر بعضى اشخاص از ایشان خصوصاً موجود بوده است؛ آن علم براى جعفر و نظائر او از رجالات اهل بیت بر طریق كرامت و كشفى كه براى أمثال آنان از اولیاء واقع مى‌شود، واقع شده است.

 و آن علم در نزد جعفر در پوست گوساله‌اى نوشته شده بود كه از روى آن هٰرون عِجْلى آن را نوشته و روایت نموده است و نامش را جفر گذارده است به اسم پوستى كه از روى آن نوشته است؛ چون جفر در لغت به معنى صغیر است؛ و لهذا این اسم نزد ایشان عَلَم براى آن كتاب شد.

 و در این كتاب جفر تفسیر قرآن و معانى باطنیّۀ آن از معانى غریبه بود كه از جعفر الصّادق روایت شده بود. و این كتاب نه سلسلۀ سند رواتش متّصل است، و نه خودش شناخته گردیده است؛ بلكه فقط از آن امور نادره و شاذّه‌اى به ظهور رسیده‌