امام شناسی ج14

 و علم وقایع پسین و علم جمیع شرایع إلهیّه و احكام را مى‌دانست و تمام این علوم را به على علیه السّلام تعلیم فرمود، و على آن علم را به حَسَن علیه السّلام آموخت و همینطور؛ بنابراین كدام علمى براى آنان بجاى مى‌ماند تا براى ایشان در شب و روز پدیدار گردد؟!

 و ممكن است از این اشكال به وجوهى پاسخ داد:

 اوَّل: آنچه گفته شده است كه: علم با شنیدن و قرائت كُتُب و حفظ آنها پیدا نمى‌شود؛ زیرا كه این تقلید است، و حقیقت علم واقعى منحصر است در آنچه از جانب خداوند سبحانه بر قلب مؤمن روز به روز و ساعت به ساعت إفاضه مى‌گردد، و با انكشاف آن حقایق، نفس به مرحلۀ اطمینان برسد و انشراح صدر حاصل گردد، و قلب بدین وسیله نورانى شود.

 و حاصل مطلب آنكه: این علم موجب تقریر و تأكید و تثبیت معلومات سابقه مى‌گردد، و موجب مزید ایمان و یقین و كرامت و شرف، به إفاضۀ علم بر آن ذوات مقدّسه بدون واسطۀ پیامبران مرسلین، خواهد شد.

 دوم: آنكه بر ایشان إفاضه مى‌شود تفاصیل حقایقى كه مجملات آنها نزد آنان وجود دارد و اگرچه امكان داشته باشد كه خود آنها آن تفاصیل را به واسطۀ آنچه از اصول و موادّ نزدشان موجود است استخراج نمایند.

 سوم: آنكه بر مسأله بَدَا مبتنى باشد. چونكه آنچه را سابقاً دانسته‌اند در آن احتمال بَدَا و تغییر است امّا چون بدیشان الهام شود آن مواردى كه در آن تغییر داده مى‌شود پس از آنكه بر أنبیا و فرستادگان از حجّتهاى إلهیّه كه پیش از آنها بوده‌اند كلّیّات و اصول غیر منطبق بر بَدَا افاضه گردیده بود، و یا آن مواردى كه تأكید در آن به عمل آورده شود كه قابل تغییر نمى‌باشد؛ در این صورت این‌گونه علوم، قوى‌ترین و شریف‌ترین علوم آنان خواهد بود.

 چهارم: كه در نزد من از همه این وجوه قوى‌تر مى‌باشد آن است كه بگوئیم: ذوات معصومین علیهم السَّلام در دو نشأۀ قبل از حیات بدنى، و بعد از وفات دنیوى، به سوى‌