امام شناسی ج14

 از: یك صفّ و ردیفى از كتابت؛ و از درختان، صفّى است كاشته شده، و از مردمان، گروهى ایستاده.: وَ سَطَرَ فُلَانٌ کَذَا یعنى سَطْر به سَطْر نوشت.

 خداوند سوگند یاد كرد به قلم و به آنچه با قلم مى‌نویسند. و ظاهر سیاق آیه مطلق قلم و مطلق نوشته‌اى است كه با قلم مى‌نویسند كه عبارت از مكتوب باشد؛ به علّت آنكه هم خود قلم و هم كتابتى كه به واسطۀ قلم متحقّق مى‌گردد از أعظم نعمتهاى إلهیّه‌اى است كه انسان بدان راه یافته است. كه در ضبط و ثبت حوادث غائب از أنظار و معانى و أسرار پنهان و مُختفى در دلها، تالى تِلو كلام است؛ و به واسطۀ قلم است كه انسان استحضار مى‌یابد آنچه را كه مرور زمان و یا بُعْد مكان بر روى آن پرده كشیده است.

 خداوند سبحانه بر انسان به وسیلۀ هدایت او به سوى آن دو چیز، و تعلیم وى را بدان دو چیز، منّت نهاد؛ و در گفتار خود فرمود: خَلَقَ الاِنْسَانَ، عَلَّمَهُ الْبَيَانَ‌ (سورۀ رحمن آیۀ ٣ و ٤):

 «خداوند انسان را خلق كرد و بدو بیان را آموخت.»

 و دربارۀ قلم فرمود: عَلَّمَ بِالْقَلَمِ، عَلَّمَ الاِنْسانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ‌ (سورۀ علق آیۀ ٤ و ٥):

 «خداوندى كه با قلم آموخت، به انسان تعلیم كرد آنچه را كه نمى‌دانست.»

 بنابراین قسم خوردن خداوند به قلم و به آنچه به وسیله قلم مى‌نویسند، قسم خوردن اوست به نعمت. و حقّاً خداوند در كلام خود به بسیارى از مخلوقات خود از جهت آنكه رحمت و نعمتند سوگند یاد نموده است، مانند آسمان و زمین، و خورشید و ماه، و شب و روز، الى غیر ذلك حتّى به انجیر و زیتون.

 بعضى گفته‌اند: مراد از لفظ «ما» در گفتارش: وَ مَا يَسْطُرُونَ‌ مصدریّه است و على هذا مراد از آن كتابت است.

 و بعضى گفته‌اند: مراد از قلم، قلم اعلى است كه در حدیث وارد است كه: آن اوّل مخلوقى است كه خداوند آفریده است. و مراد از ما يَسْطُرُونَ‌ آن نوشته‌اى است كه فرشتگان حَفَظه و كرام كاتبون مى‌نویسند.