امام شناسی ج14

او أیضاً عدم تحریف است زیادةً أو نقیصةً أو تغییراً.¹

 و أمّا كتاب «دبستان مذاهب» كه در شرح رسائل از آن نام برده شد كه سوره‌اى اسقاط شده در كتاب اللَه را در آن آورده است، نه كتابى است معلوم الهویّه و نه مؤلّفش معلوم است و نه در میان علماء نامى از وى برده شده است.

سخن صاحب الذّریعه دربارۀ كتاب «دبستان المذاهب»‌

 ما براى روشن شدن هویّت این كتاب مجهول الهویّة و بى اعتبارى مستنداتش از جمله نقل سورۀ ساقطه ناچاریم أوّلًا شرح حال و ترجمۀ او را از عالم بزرگ شیخ آقا بزرگ طهرانى قدِّس سرُّه ذكر نمائیم سپس مطالبى را كه شاهد گفتار ماست از خودِ كتابش در اینجا بیاوریم:

 مرحوم حاج شیخ آقا بزرگ قدس سرّه میفرماید: «دبستان مذاهب» یا «دبستان» در ملل و نحل است. فارسى، طبع بمبئى در سنۀ ١٢٦٢، و مرتّب است بر دوازده تعلیم. تا آنكه میگوید:

 به علّت آنكه مؤلّف نامش را در آن نبرده است لهذا در مؤلّفش اختلاف است چنانكه سیّد محمّد على داعى الإسلام در أوّل «فرهنگ نظام» ذكر نموده است. او از سِرْجان ملكم در «تاریخ ایران» نام مؤلّف آن را محسن کشمیرى‌ كه در شعرش تخلّص به‌ فانى‌ دارد حكایت نموده است، و از مؤلّف كتاب «مَآثر الاُمَراء» حكایت كرده است كه نامش‌ ذو الفقار على‌ است، و از هامش نسخه‌اى كه كتابتش در سنۀ ١٢٦٠ مى‌باشد نامش را میر ذو الفقار على حسینى‌ متخلّص به‌ هوشیار حكایت كرده است.

 داعى الإسلام خودش چنین اختیار كرده است كه: این كتاب از بعضى سیّاحان در أواسط قرن یازدهم است كه بسیارى از دراویش را در هند إدراك نموده است و از آنها هر مطلب درست و نادرستى را گرفته و در این كتابش جمع نموده است.

 آنگاه مرحوم علّامۀ طهرانى قدِّس سرُّه میفرماید: أقُول: از بعضى مستشرقین نقل شده است كه: نسخۀ «دبستان المذاهب» تألیف‌ محمّد فانى‌ در كتابخانۀ بروكسل موجود است.

 و در آن مؤلّفش ذكر كرده است كه: در سنۀ ١٠٥٦ وارد خراسان شد، و در آنجا