امام شناسی ج14

میگویند. و طائفۀ دیگر التزام این نكرده‌اند، و ایشان را حکماء إشراقیّین‌ میگویند. و أفلاطون كه استاد أرسطو است، تعلّم و تعلیم به طریق ریاضات كرده است.

 و فرقه دیگر تحصیل این مقام از روى كلام أصحاب عصمت كرده‌اند و التزام این كرده‌اند كه در هر مسأله‌اى كه ممكن باشد عادةً كه عقل در آن غلط كند متمسّك به أحادیث أصحاب عصمت شوند و ایشان را أخباریّین‌ میگویند.

 و أصحاب أئمّۀ طاهره علیهم الصّلوة و السّلام همگى این طریق داشتند؛ و أئمّه علیهم السلام ایشان را نهى كرده بودند از فنّ كلام و از فنّ اصول فقه كه از روى أنظار عقلیّه تدوین شده؛ و همچنین از فنّ فقه كه از روى استنباطات ظنّیّه تدوین شده؛ ازاین‌جهت كه عاصم از خطا منحصر است در تمسّك به كلام أهل عصمت.

 و لهذا در فنون ثلاثه اختلافات و تناقضات بسیار واقع شد. چنانكه مُشاهَد و معلوم است كه: نقیضین حقّ نیستند؛ البتّه یكى از ایشان باطل است. و أئمّه تعلیم فنّ كلام، و فنّ اصول فقه، و فنّ فقه به أصحاب خود كرده‌اند؛ و آن سه فنّ در كثیرى از مسائل مخالفت دارد با فنونى كه عامّه تدوین آن كرده‌اند. و أهل البیت علیهم السلام فرموده‌اند كه: در فنون ثلاثۀ عامّه آنچه حقّ است از ما به ایشان رسیده، و آنچه باطل است از أذهان ایشان صادر شده.

 و طریق أخباریّین در آخر زمان غیبت صغرى كه به بعضى از روایات هفتاد و سه و بعضى از روایات هفتاد و چهار است شایع بود و أصحاب أئمّه علیهم السلام بعد از آنكه أخذ فنون ثلاثه از أهل البیت علیهم السلام كرده‌اند تدوین آن در كتب نموده‌اند به امر ایشان تا در زمان غیبت كبرى شیعه أهل بیت در عقائد و أعمال به آن رجوع كنند و آن كتب به طریق تواتر منتهى به متأخّرین شده.

 و كتاب «كافى» كه ثقة الإسلام محمّد بن یعقوب الكُلَینى قدِّس سرُّه تألیف آن كرده‌اند مشتمل بر فنون ثلاثه است.

 پس چون‌ محمّد بن أحمد الجُنَید العامل بالقیاس، و حَسَن بن حُسَین بن علىّ بن أبى عقیل‌ المعالى المتكلّم به ظهور رسیدند و فقیه شدید بودند، در زمان ایشان در