امام شناسی ج14

محمّد قلى خان را كه معتقد به نبوّت مُسَیلَمۀ كذّاب بود، دید.

 مصنّف كتاب «دبستان مذاهب» همان طور كه نامش را در كتاب پنهان داشته است همچنین در إخفاء مذهبش تعمّد داشته است؛ براى آنكه كلامش را در این كتاب كه براى شناختن عقائد مذاهب و ملل و نحل است بر تعصّب حمل ننمایند.

 او در آخر كتاب مى‌گوید: بعضى از أعزّه دوستان به من گفتند: سیّد مرتضى رازى كتاب «تبصرة العوام» را در بیان عقائد و مذاهب تألیف نمود و لیكن از نوشتۀ او چنین بر مى‌آید كه: جانبى را گرفته و آن را تأیید كرده است، و بدین جهت گوینده متّهم مى‌شود و حقایق مختفى مى‌گردد؛ و علاوه بر این برخى از عقائد پس از سیّد مرتضى پدید آمده است كه در زمان او نبوده است و ناچار باید بیان شود.

 روى این گفتارِ بعضى از أعزّه، من پاسخ وى را با این تألیف اجابت نمودم و در آن ذكر نكردم چیزى را مگر آنچه أهل فرقه‌هاى مختلف خودشان در كتبشان ضبط نموده‌اند، یا آنكه با أقوال خودشان براى من شفاهاً بیان نموده‌اند؛ با مراعات عین تعبیراتى كه از هر یك از أشخاص خودشان، در عباراتشان بیان نموده‌اند، و عین آنچه خودشان در كتابهایشان بدان تعبیر ذكر نموده‌اند؛ براى آنكه حقایق پنهان نشود و گفتار من بر تعصّب و جانبدارى از یك طرف حمل نگردد.

 مرحوم علّامۀ طهرانى قدِّس سرُّه مى‌فرماید: و لیكن از گوشه و كنار كلماتش و ترتیب مطالب و بیان أدلّۀ أقاویلش به دست مى‌آید كه: حق نزد او مذهب إمامیّه بوده است.

 وى در اوَّل تعلیم ششم كه متعلّق به ملل إسلامیّه است گوید: در اینجا از دو نظر بحث داریم؛ چون أهل اسلام بر دو قسم منقسم مى‌شوند: سُنّى و شیعى. و پس از آن شروع مى‌كند به ذكر فرقه‌هاى أهل سنّت تا آخرشان؛ و سپس شروع مى‌نماید در نظر دوّم كه دربارۀ شیعه مى‌باشد و ابتدا مى‌كند به ذكر اثنا عشریّه و ذكر عقائدشان.

 مى‌گوید: شنیدم از علماى شیعه گفتارشان را و إدراك كردم از ایشان در لاهور در سنۀ ١٠٥٣ مولى محمّد معصوم، و مولى محمّد مؤمن، و مولى إبراهیم را كه در تشیّع متعصّب بود. و در وجه تعصّب او ذكر نموده است كه: وى أئمّه علیهم السلام را در