امام شناسی ج14

در ابتداى آن سورۀ اقْرَأْ، و پس از آن سورۀ الْمُدَّثِّر و سپس سورۀ النُّونُ، و پس از آن سورۀ الْمُزَّمِّل، و سپس تَبَّتْ، و پس از آن سورۀ تَكْوِیر بود و هكذا إلى آخر سوره‌هاى مكّیّه و سپس مدنیّه. این گونه ترتیب را سیوطى در «إتقان» از ابن فارِس نقل نموده است.

 و در «تاریخ یعقوبى» ترتیب دیگرى براى مصحف على علیه السّلام ذكر نموده است.

 و (در «إتقان») از ابن اشْته در «المصاحف» با إسنادش به أبوجعفر كوفى ترتیب مصحف اُبَىّ را نقل كرده است كه با مصحف دائر مغایرت شدید دارد. و أیضاً از ابن‌أشته در كتاب «مصاحف» با إسنادش از جریر بن عبد الحمید نقل كرده است ترتیب مصحف عبد اللَه بن مسعود را كه از سور طِوال شروع كرده سپس مِئین، و پس از آن مَثانى، و سپس مفصّل را آورده است و آن أیضاً با مصحف دائر مغایرت دارد.

 و عدّۀ زیادى از ایشان چنین قائل شده‌اند كه: ترتیب سوره‌هاى قرآن توقیفى است و پیغمبر صلى اللَه علیه و آله و سلّم با إشارۀ جبرئیل به امر خداى سبحانه بدین ترتیبِ سور مصحف دائر امر فرموده است تا به جائى كه بعضى از آنان إفراط نموده و ثبوت آن را به تواتر مدّعى شده‌اند. اى كاش مى‌دانستم: این تواتر كجاست؟ چونكه عمده روایات واردۀ در این باب گذشت و در آنها أثرى از این معنى نبود.

 و خواهد آمد كه بعضى بر این معنى استدلال نموده‌اند به آنچه روایت شده است كه: قرآن از لوح محفوظ به آسمان دنیا یكباره نازل شد، سپس بر رسول مكرّم صلى اللَه علیه و آله و سلّم تدریجاً فرود آمد.

 و ثالثاً: وقوع بعضى از آیات قرآنیّه‌اى كه متفرّقاً نازل شد، در مواضعى كه فعلًا قرار دارد، از مداخلۀ اجتهاد بعضى از صحابه خالى نیست، همان طور كه ظاهر روایات جمع أوَّل بر آن دلالت دارد.

 و أمّا روایت عُثمان بن أبِى الْعاص از پیغمبر أكرم صلى اللَه علیه و آله و سلّم كه جبرائیل آمد و مرا أمر كرد تا این آیه: إِنَّ اللَهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإحْسانِ‌ ـ تا آخر آیه را در این موضع از سوره بگذارم، این دلالتى بر بیشتر از این ندارد كه فعل آن حضرت در بعضى آیات اینچنین‌