امام شناسی ج13

كه خود را در تشخیص این گونه از امور موفّق مى‌دانست كه رأیش مطابق صواب است، و در ادراك مصالح به واقع مى‌رسد، و از طرف پروردگار داراى الهام بود. در این صورت خواست تا بر مشقّتى كه بر پیغمبر به سبب إملاء كتاب در حال درد و مرض عارض مى‌شود از محبّتى كه بر او داشت تخفیفى حاصل شود، فلهذا دید ترك احضار دوات و بیاض بهتر است.

 و چه بسا مى‌ترسید پیغمبر چیزى را بنویسد كه مردم از بجا آوردنش عاجر باشند و بدین جهت مستحقّ عقوبت گردند، زیرا در صورت نوشتن در زمره امور منصوصه در مى‌آمد و راهى براى اجتهاد و اظهار نظر باقى نمى‌گذارد.

 و شاید عُمر از منافقین مى‌ترسید كه بگویند: چون این نوشته، در حال مرض رسول الله بوده است اعتبار ندارد؛ و این موجب فتنه گردد، لذا گفت: حَسْبُنَا کتَابُ الله‌ بر اساس قول خداوند تعالى: ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْ‌ءٍ¹. و قول دیگر او: الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي‌². و چون عمر به واسطه كامل بودن دین و تمام بودن نعمت بر امّت، نگرانى خاطر نداشت كه آنها در ضلالت افتند لذا حَسْبُنَا کتَابُ الله‌ گفت.

 این جواب نیز نادرست است، زیرا گفتار رسول خدا صلّى الله علیه و آله كه مى‌فرماید: لَا تَضِلّوا (در آن صورت گمراه نمى‌شوید) مى‌رساند كه امر، امر ایجاب و عزیمت است نه مشورت. چون بدون شك سعى و كوشش در آنچه موجب أمنیت از ضلالت و گمراهى شود، در صورت قدرت، واجب است. و ناراحت شدن پیغمبر و گفتارش به اینكه‌ قُومُوا (برخیزید) در وقتى كه امتثال امر او را ننمودند، دلیل دگرى است بر اینكه امر رسول الله براى ایجاب بوده است نه مشورت.

 و علاوه این كه گفته‌اند عمر در ادراك مصالح مصیب بوده است، و از طرف خدا