امام شناسی ج12

خود حرکت داده است که آن لشکر غبار و گرد و خاک ندارد و صدا و صوت ندارد، و صدائى از بهم خوردن لگام‌هاى اسبانشان بر دندان‌هاى اسبان به گوش نمى‌رسد، و صداى حَمحمۀ اسبان و قاطران ایشان شنیده نمى‌شود. زمین را با گامهایشان مى‌کنند، گویا پاهاى آنها مثل پاهاى شترمرغ است. (سیّد رضى مى‌گوید: با این عبارات حضرت اشاره به صاحب زنج مى‌نمایند، و سپس مى‌گویند:)

 اى واى از آنچه از دست او بر سر راههاى شما و شوارع و جادّه‌هاى آباد شما مى‌آید و بر خانه‌هاى شما که به طلا زینت شده است، آن خانه‌هائى که بالکون‌هاى برآمده و جلو آمده از دیوارهاى آن مانند بال‌هاى نَسْر و باز شکارى است (که از عقاب قوى‌تر است) و ناودان‌هاى آن خانه‌ها مانند خرطوم فیل از دیوارهاى آنها جلوتر آمده است. اى واى از دست این لشگرى که چون کسى از آن کشته شود، گریه کننده و نوحه‌گرى ندارد و چون کسى از آن غائب شود و از بین برود، احصائیّه و شمارش ندارد که شخصش معلوم شود و معیّن گردد.

 من کسى هستم که دنیا را یکسره ترک کرده‌ام و کنار گذارده‌ام، و به قدر و قیمت و منزلت دنیا براى آن ارزش قائلم، و با چشمى که ارزش و میزان اهمیّت دنیا را مى‌داند، به آن نظر مى‌کنم».

 مجلسى گفته است: چون گامهاى لشکر صاحب زنج در خشونت، مثل سم‌هاى اسبان است لهذا حضرت فرمود: «زمین را با پاهایشان مى‌کَنند». و بعضى گفته‌اند: این عبارت کنایه از محکم قدم نهادن آنهاست تا با عبارت آنکه لشگر آنها غبار و گرد و خاک ندارند، سازش بیشترى داشته باشد.

 و امّا اینکه حضرت گفته است: «گامهایشان همچون گامهاى شتر مرغ است» به جهت آنست که چون پاهاى زنگیان غالبا کوتاه است و پهن و جلوى آنها نیز عریض و گسترده و با انگشتان باز و جدا، فلهذا شباهت تمامى به پاهاى شتر مرغ دارد. و جَناح‌هاى خانه‌ها را که حضرت تشبیه به بالهاى نَسْر و باز کرده است‌