امام شناسی ج12

تحمّل او بسته مى‌شود و مانند شب تاریک و ظلمانى روى مى‌آورند و همچون دریاى متلاطم و خروشان مى‌آیند. این را بدان و چه بسیار از صداهاى رعد و برق و بادهاى مخوف او، مردم کوفه را بدرّد و پاره کند، و چه بسیار از طوفان‌ها و تندبادهاى شدید او بر مردم کوفه بوزد و آنها را بشکند و خُرد نماید. و در همین زمان نزدیک، شاخها با شاخها مواجه مى‌شوند و در هم مى‌پیچند و بین قائدین فتنه و زمامداران حق درگیرى پیدا مى‌شود. افرادى که ایستاده‌اند درو مى‌شوند و افرادى که درو شده‌اند پایمال مى‌گردند».

 مجلسى ـ رضوان الله علیه ـ گوید: گفته شده است مراد از ضلّیل معاویه است. و نیز گفته شده است: مراد سُفیانى است. و ابن أبى الحدید گوید: مراد عبد الملک بن مروان است. چون این صفات و علامات در او تمام‌تر است از غیر او، به علّت آنکه او دعوت خود را از شام شروع کرد و این معناى نعیق اوست. و او رایات و پرچمهاى خود را در کوفه کوفت، یکبار در وقتى که خودش بشخصه به عراق آمد، و مصعب را کشت. و یکبار به واسطۀ استخلاف امراء خود در کوفه همچون برادرش بشر بن مروان و غیره، تا آنکه امر منتهى شد به حجّاج، و آن زمانِ اشتداد شکیمه و افسار مرکب عبد الملک و قدم محکم او بوده است.

 در این وقت بود که امر جدّاً مشکل شد و فتنه‌ها یکى پس از دیگرى روى آورد. زیرا که با خوارج درگیر شد و با عبد الرحمن بن أشْعَث جنگید. و چون امر عبد الملک به پایان رسید هلاک شد و رایات فتنه‌هاى معضل و مشکل پس از وى بسته شد همچون جنگ‌هاى اولاد او با بنى المهلّب، و با زَیْد بن على علَیه السَّلام، و مثل فتنه‌هاى واقع در کوفه در ایّام یوسف بن عمر و خالد قسرى و عمر بن هُبَیرة و غیرهم. و آن فسادها و ظلم‌ها و ذهاب نفوس و استیصال اموالى که در عهد ایشان به وقوع پیوست‌¹.

 و بعضى گفته‌اند: حضرت کنایه زده‌اند بدین گفتارشان از معاویه و آنچه در

ایّام او از فتنه‌هاى جاریه به وقوع پیوست و آنچه بعد از وى از ایّام یزید و عبید الله بن زیاد از فتنه‌ها متحقّق گشت همچون واقعه حسین علیه السّلام. و لیکن احتمال اوّل ارجح است به علّت آنکه معاویه در ایّام امیرالمؤمنین علیه السّلام بوده است و او دعوت مردم را به سوى خود از شام آغاز کرد. امّا کلام حضرت دلالت دارد بر آنکه در زمان بعد، این قضیه پیدا مى‌شود. مگر نمى‌نگرى که مى‌گوید: لَکَأنِّی أنْظُرُ إلَی ضِلّیلٍ قَدْ نَعِقَ بِالشَّامِ‌‌².