امام شناسی ج12
جلد دوازدهم از مجموعۀ «امام شناسی» از آثار نفیسِ علامه آیة‌الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس الله سرّه بوده که پیرامون «علوم امیرالمؤمنین علیه‌السلام؛ اعم از علوم باطنی و ظاهری، و علم به ادیان مختلف» در قالب بحثهای تفسیری و فقه الحدیث، و ابحاث فلسفی، عرفانی، تاریخی و اجتماعی به رشتۀ تحریر درآمده و به ساحت علم و معرفت تقدیم شده است. مهم‌ترین مباحث مندرج در این مجلّد: • علم امام و رسول، عين علم ذات حقّ • منظور از اختصاص علم غیب به ذات حق • نمونههاى متعدّدى از إخبارات غيبى اميرالمؤمنين عليهالسّلام • جمعآورى قرآن توسّط آن حضرت • عمَر چون قدرت بر پاسخ نداشت سؤال از معانى و مفاهيم قرآن را منع كرد • لزوم رجوع به امام در رابطه با قرآن • سبقت اميرالمؤمنين عليهالسّلام بر همگان در جميع علوم • بازگشت همۀ علوم به آنحضرت • اميرالمؤمنين عليهالسّلام عالم به تورات و انجيل • کلام «سلونى قبل ان تفقدونی» راجع به حقائق و باطن قرآن است؛ نه ظاهر آن • اوج معارف إلهيه در خطبههاى توحيدى اميرالمؤمنين عليهالسّلام • توضيح وتفسير توحيد حقّه حقيقيۀ ذات حقّ تعالى • معرفت امام، عالىترين وسيله براى رسيدن به توحيد است
امام شناسی ج12
127خرق عادت شد، و علاوه تمییز حضرت در خصوص این قدرت از میان جمیع خلایق. و علاوه ثبوت بشارت دربارۀ او در کتاب‌هاى اوّلین پیامبران خدائى. و اینست مصداق گفتار خداوند تعالى: ذلِكَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْراةِ وَ مَثَلُهُمْ فِي الْإِنْجِيلِ1 «اینست مثال آنها در تورات، و مثال آنها در انجیل».
قصیدۀ حمیرى در رابطه با داستان گذشته
و در مثل این قضیّه، سیّد اسماعیل بن محمّد حمیرى رحمه الله در قصیده بائیّه مذهّبۀ خود گوید:
وَ لَقَدْ سَرَی فِیمَا یسِیرُ بِلَیلَةٍ *** بَعْدَ الْعِشَاءِ بِکَرْبَلاَ فِی مَوْکِبِ ١ حَتَّی أتَی مُتَبَتِّلاً فِی قَائِمٍ *** ألْقَی قَوَاعِدَهُ بِقَاعٍ مُجْدِبِ ٢ یأتِیهِ لَیسَ بِحَیثُ یلْقَی عَامِرًا *** غَیرَالْوُحُوشِ وَ غَیرَ أصْلَعَ أشیبِ ٣ فَدَنَی فَصَاحَ بِهِ فَأشْرَفَ مَاثِلاً *** کَالنَّسْرِ فَوْقَ شَظِیةٍ مِنْ مَرْقَبِ ٤ هَلْ قُرْبَ قَائِمِکَ الَّذِی بِوَّأتَهُ *** مَاءٌ یصَابُ فَقَالَ: مَا مِنْ مَشْرَبِ ٥ إلاَّ بِغَایةِ فَرْسَخَینِ وَ مَنْ لَنَا *** بِالْماءِ بَینَ نُقی وَقِی سَبْسَبِ ٦ فَثَنَی الأعِنَّةَ نَحْوَ وَعْثٍ فَاجْتَلَی *** مَلْسَاءَ تَبْرُقُ کَاللُّجَینِ الْمَذْهَبِ ٧ قَالَ اقْلِبُوهَا إنَّکُمْ إنْ تَقْلِبُوا *** تُرْوَوْا وَ لاَ تُرْوَوْنَ إنْ لَمْ تُقْلَبِ ٨ فَاعْصَوْ صَبُوا فِی قَلْعِهَا فَتَمَنَّعَتْ *** مِنْهُمْ تَمَنُّعَ صَعْبَةٍ لَمْ تُرْکَبِ ٩ حَتَّی إذَا أعْیتْهُمُ أهْوَی لَهَا *** کَفًّا مَتَی تَرِدِ الْمَغَالِبَ تُغْلَبِ ١٠ فَکَأنَّهَا کُرَةٌ بِکَفِّ حِزَوَّرٍ *** عَبَلَ الذِّرَاعِ دَحَی بِهَا فِی مَلْعَبِ ١١ فَسَقَاهُمُ مِنْ تَحْتِهَا مُتَسَلْسِلاً *** عَذْبًا یزِیدُ عَلَی الألَذِّ الأعْذَبِ ١٢ حَتَّی إذَا شَرِبُوا جَمِیعًا رَدَّهَا *** وَ مَضَی فَخَلَتْ مَکَانَهَا لَمْ یقْرَبِ2 ١٣ - وسط آیۀ ٢٩، از سورۀ ٤٨: فتح.
- «ارشاد مفید» طبع سنگی ص ١٨٦ و ص ١٨٧ و مجموع ابیات قصیدۀ حمیری در اینجا بنابر ضبط دیوان حمیری از ص ٨٣ تا ص ١١٤ یکصد و سیزده بیت است و اوّلش اینست:
هلاّ وقفت علی المکان المعشب *** بین الطویلع فاللّوی من کبکب.
و علاّمۀ امینی در «الغدیر» ج ٢، ص ٢١٤ گوید: این قصیده یکصد و دوازده بیت است و به جهت اهمیّت این قصیده، آن را مذهّبة گویند. سیّد مرتضی علم الهدی شرحی بر آن نوشته و در سنۀ ١٣١٣ در مصر طبع شده است و همچنین آن را حافظ نسّابه اشرف بن الأغر معروف به تاج العلی حسینی متوفّی در ٦١٠ شرح نموده است، انتهی. و نیز علاّمه سیّد محسن امین عاملی در کتاب «أعیان الشّیعة» طبع اوّل سنۀ ١٣٥٨، ج ٢ ص ٢٢٢ تا ص ٢٣٦ تمام این قصیده را آورده و شرح خود را در تعلیقۀ آن ذکر کرده است و آخرین بیت آن این است: یَمحو و یثبت ما یشاء و عنده ـ علم الکتاب و علم ما لم یکتب. و ابیاتی که ما در اینجا آوردیم در ص ٩٠ تا ص ٩٢ از دیوان اوست.