
امام شناسی ج12
جلد دوازدهم از مجموعۀ «امام شناسی» از آثار نفیسِ علامه آیةالله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس الله سرّه بوده که پیرامون «علوم امیرالمؤمنین علیهالسلام؛ اعم از علوم باطنی و ظاهری، و علم به ادیان مختلف» در قالب بحثهای تفسیری و فقه الحدیث، و ابحاث فلسفی، عرفانی، تاریخی و اجتماعی به رشتۀ تحریر درآمده و به ساحت علم و معرفت تقدیم شده است. مهمترین مباحث مندرج در این مجلّد: • علم امام و رسول، عين علم ذات حقّ • منظور از اختصاص علم غیب به ذات حق • نمونههاى متعدّدى از إخبارات غيبى اميرالمؤمنين عليهالسّلام • جمعآورى قرآن توسّط آن حضرت • عمَر چون قدرت بر پاسخ نداشت سؤال از معانى و مفاهيم قرآن را منع كرد • لزوم رجوع به امام در رابطه با قرآن • سبقت اميرالمؤمنين عليهالسّلام بر همگان در جميع علوم • بازگشت همۀ علوم به آنحضرت • اميرالمؤمنين عليهالسّلام عالم به تورات و انجيل • کلام «سلونى قبل ان تفقدونی» راجع به حقائق و باطن قرآن است؛ نه ظاهر آن • اوج معارف إلهيه در خطبههاى توحيدى اميرالمؤمنين عليهالسّلام • توضيح وتفسير توحيد حقّه حقيقيۀ ذات حقّ تعالى • معرفت امام، عالىترين وسيله براى رسيدن به توحيد است
امام شناسی ج12
55او نقل نموده است و در این حدیث است که جندب گفت: من دیدم که: در لشکَر نهروانیان دَوِیُّ کَدَوِیِّ النَّحْلِ مِنْ قِراءَةِ الْقُرآنِ، وَ فِیهِم أصْحَابُ الْبَرَانِسِ «صداى زمزمهاى است از قرائت قرآن مثل زمزمۀ زنبور عسل، و در میان آن لشکر صاحبان کلاه بُرْنُس هستند». و بُرْنُس کلاه طویلى بوده است که در صدر اسلام بر سر مىنهادند و اختصاص به مشایخ و محترمین داشته است.
و نیز در این حدیث است که حضرت گفتند: مَصْرَع و محلّ ریخته شدن خون نهروانیان در این طرف نهر است. و در روایتى است که: لاَ یبْلُغُونَ إلی قَصْرِ بُورَی بِنْتِ کِسْرَی1 «آنها به قصر دختر کسرى: بورى، نمىرسند».
در «نهج البلاغه» سیّد رضى گوید: چون امیرالمؤمنین علیه السّلام عازم جنگ با خوارج شد و به او گفته شده بود که: لشکر نهروانیان از جسر نهروان عبور کردهاند، فرمود: مَصَارِعُهُمْ دُونَ النُّطْفَةِ. وَاللهِ لاَ یفْلِتُ مِنْهُمْ عَشَرَةٌ، وَ لاَ یَهْلِکُ مِنْکُمْ عَشَرَةٌ 2 «قتلگاه آنها جلوتر از آب نهر است. سوگند به خدا که ده نفر از آنها هم جان سالم بدر نمىبرد و ده نفر از شما هم هلاک نمىگردد».
سیّد رضى گفته است: مراد از نُطفه آب نهر است و لفظ نطفه، فصیحترین کنایه از آب است گرچه فراوان و انباشته باشد. و بدین معنى در آنچه مشابه آن بود و ذکرش گذشت اشاره نمودهایم.
گفتار ابن ابى الحدید در معجزه بودن اخبار غیب آن حضرت
ابن أبى الحدید در شرح خود گوید: این خبر از روایاتى است که قریب به
- «مناقب» ج ١، ص ٤٢٦ و «بحار الانوار» طبع كمپانى، ج ٩، ص ٥٨٥.
- «نهج البلاغه» خطبۀ ٥٩ و مجلسى در «بحار الانوار»، طبع كمپانى ج ٩، ص ٥٩٢ گوید: مدائنى در كتاب «خوارج» ذكر كرده است كه چون على علیه السّلام به قتال أهل نهروان بیرون شد یكى از اصحاب او كه در مقدمۀ لشكر بود به نزد او آمد و گفت: نهروانیان از نهر گذشتند. امیرالمؤمنین علیه السّلام او را سه بار قسم دادند و در سه بار گفت: آرى. امیرالمؤمنین علیه السّلام گفتند: والله ما عبروا ولن یعبروه، و انّ مصارعهم دون النّطفة در این حال اسب سواران مىآمدند، و با شتاب مىدویدند و همه به آن حضرت خبر دادند كه خوارج از نهر عبور كردند و حضرت هیچ اعتنائى به قول آنها نكرد تا آنكه خلاف گفتارشان ظاهر شد.
