امام شناسی ج12

خلقت با تدبیر نیست. و على هذا چون گروهى از فرشتگان خدا، امر او را بر حسب اختلاف وظیفه و عملى که به آنها محوّل شده است حمل کنند، آن امر منشعب مى‌شود و به حسب تقسّم آنها انقسام مى‌پذیرد. از این گذشته چون گروهى از فرشتگانى که درجه و مقامشان از فرشتگان اوّل پائین‌تر است آن امر را حمل کنند، باز در مرتبه دوّم، آن امر به تقسّم آنها انقسام پیدا مى‌نماید. و همینطور این انقسام درجه به درجه پائین مى‌آید تا برسد به فرشتگانى که مباشر و مأمور حوادث جزئیّه در عالم کون هستند، پس آن امر به تقسّم آنها منقسم و به تکثّرشان متکثّر مى‌گردد.

 و این آیات چهارگانه ـ همان طور که ملاحظه مى‌شود ـ اشاره به تدبیر عامّ در عالم خلقت مى‌کند، چون نمونه‌اى از آنچه در خشکى مورد تدبیر الهى است بیان مى‌کند که الذَّارِياتِ ذَرْوًا باشد. و نمونه‌اى از آنچه در دریا مورد تدبیر خداوندى است بیان مى‌کند که الْجَارِياتِ يسْرًا باشد. و نمونه‌اى از آنچه در جوّ و فضاء مورد تدبیر است بیان مى‌کند که الْحَامِلاَتِ وِقْرًا باشد. و همه این اصناف از فرشتگان را تمام مى‌کند به فرشتگانى که وسائط در تدبیر مى‌باشند که الْمُقَسِّمَاتِ أمْرًا باشد.

 و بنابر آنچه گفته شد، این آیات در معناى آنست که گفته شود: سوگند مى‌خورم به جمیع اسبابى که به واسطۀ آنها امر تدبیر در عالم تمام مى‌شود که چنین و چنان. و از طرق خاصّه و عامّه از على ـ علیه افضل السّلام ـ در تفسیر این آیات چهارگانه به آنچه ذکر شد، روایاتى وارد است.¹

 ابن کثیر دمشقى در تفسیر خود، از شعبة بن حجّاج، از سماک، از خالد بن عرعرة روایت کرده است و نیز با سند دیگر از شعبة، از قاسم بن أبى بزة، از أبو طفیل روایت کرده است که آنها از علىّ بن أبی طالب شنیده‌اند، و نیز از غیر از این دو سند روایتى، از طرق دیگرى از امیرالمؤمنین علىّ بن ابی طالب به ثبوت رسیده است که‌