امام شناسی ج12
جلد دوازدهم از مجموعۀ «امام شناسی» از آثار نفیسِ علامه آیةالله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس الله سرّه بوده که پیرامون «علوم امیرالمؤمنین علیهالسلام؛ اعم از علوم باطنی و ظاهری، و علم به ادیان مختلف» در قالب بحثهای تفسیری و فقه الحدیث، و ابحاث فلسفی، عرفانی، تاریخی و اجتماعی به رشتۀ تحریر درآمده و به ساحت علم و معرفت تقدیم شده است. مهمترین مباحث مندرج در این مجلّد: • علم امام و رسول، عين علم ذات حقّ • منظور از اختصاص علم غیب به ذات حق • نمونههاى متعدّدى از إخبارات غيبى اميرالمؤمنين عليهالسّلام • جمعآورى قرآن توسّط آن حضرت • عمَر چون قدرت بر پاسخ نداشت سؤال از معانى و مفاهيم قرآن را منع كرد • لزوم رجوع به امام در رابطه با قرآن • سبقت اميرالمؤمنين عليهالسّلام بر همگان در جميع علوم • بازگشت همۀ علوم به آنحضرت • اميرالمؤمنين عليهالسّلام عالم به تورات و انجيل • کلام «سلونى قبل ان تفقدونی» راجع به حقائق و باطن قرآن است؛ نه ظاهر آن • اوج معارف إلهيه در خطبههاى توحيدى اميرالمؤمنين عليهالسّلام • توضيح وتفسير توحيد حقّه حقيقيۀ ذات حقّ تعالى • معرفت امام، عالىترين وسيله براى رسيدن به توحيد است
مرتب سازی:
امام شناسی ج12
234هَلْ مِثْلَ جَمْعِکَ لِلْقُرْآنِ تَعْرِفُهُ *** لَفْظًا وَمَعْنًی وَ تَأوِیلاً وَ تَبْیینًا1٢ ٢ «آیا مثل تو اى على، در جمعآورى قرآنى که او را مىشناسى از جهت لفظ و معنى و از جهت تأویل و مراد و از جهت روشن ساختن معنى، کسى قرآن را جمع نموده است»؟
و خطیب منیح گوید:
عَلِی جَامِعُ الْقُرآنِ جَمْعًا *** یقَصِّرُ عَنْهُ جَمْعُ الْجَامِعینَا «على است که قرآن را چنان جمع نمود که تمامى جمع جمع کنندگان در برابر جمع او کوتاه و نارساست».
و امّا آنچه که روایت شده است: أبو بکر و عمر و عثمان قرآن را جمع کردند، امّا ابو بکر چون از او درخواست نمودند که قرآن را جمع کند گفت: کَیفَ أفْعَلُ شَیئاً لَمْ یفْعَلُهُ رَسُولُ اللهِ وَ لاَ أمَرَنِی بِهِ «من چگونه دست به کارى زنم که رسول خدا خودش به آن دست نزد و مرا هم امر بدان ننمود»؟ این روایت را بخارى در «صحیح» خود آورده است.
و امّا على مدعى بود که پیغمبر او را امر به جمع و تألیف قرآن نموده است. از این گذشته ایشان زید بن ثابت و سعید بن عاص و عبد الرّحمن بن حارث بن هشام و عبد الله بن زبیر را امر به جمع کردن قرآن نمودند، پس قرآن نتیجه جمع این چهار نفر است2.
تقدّم امیرالمؤمنین علیه السّلام در علم قرائات
و از جمله علومى که على در آن از همه پیش بود، علم قرائتها بود که علماء قرائات در این زمینه پیدا شدند. أحمد بن حنبل و ابن بَطّة و أبو یَعْلى در
- جزو قصیدهاى است از صاحب بن عبّاد كه اول آن این است: حبّ النبیِّ و أهلِ البیت معتمدی إذا الخطوب أساءت رأیها فینا. و تمام قصیده را سبط ابن جوزى در «تذكرة الخواص» ص ٨٨ آورده است.
- «مناقب» ابن شهرآشوب، طبع سنگى، ج ١، ص ٢٦٦ و ص ٢٦٧.