امام شناسی ج12

 در این مقام، ما از بیانى که ابن أبى الحدید در مقدّمۀ «شرح نهج البلاغه» آورده است و از آنچه ابن شهرآشوب در «مناقب» ذکر کرده است استفاده مى‌نمائیم.

گفتار ابن ابى الحدید در اینکه همۀ علوم به آن حضرت مى‌رسد

 امّا ابن أبى الحدید در مقدّمه خود در ضمن فضائل خَلْقى و خَلْقى آن حضرت، از جمله، علوم آن حضرت را اجمالاً مى‌شمارد و به اینکه آن حضرت مبتکر و مبتدئ این علوم بوده‌اند تصریح مى‌کند. او بعد از شرح و بیان فضائلى که از امیرالمؤمنین علیه السّلام آورده است مى‌گوید:

 وَ مَا أقُولُ فِی رَجُلٍ تُعْزَی إلَیهِ کُلُّ فَضِیلَةٍ وَ تَنْتَهِی إلَیهِ کُلُّ فِرْقَةٍ‌، وَتَتَجَاذَبُهُ کُلُّ طَائِفَةٍ؟ فَهُوَ رَئیسُ الْفَضَائِلِ وَ ینْبُوعُهَا‌، وَ أبُوعُذْرِهَا‌، وَ سَابِقُ مِضْمَارِهَا‌، وَ مُجَلِّی حَلْبَتِهَا‌. کُلُّ مَنْ بَزَغَ فِیهَا بَعْدَهُ فَمِنْهُ أخَذَ‌، وَ لَهُ اقْتَفَی‌‌، وَ عَلَی مِثَالِهِ احْتَذَی‌‌‌¹.

 «و من چه بگویم دربارۀ مردى که هر شرف و فضیلتى به او نسبت داده مى‌شود و هر گروه و دسته‌اى بدو منتهى مى‌گردند و در کشیدن او به سوى خود، هر طائفه‌اى با طائفه دیگر در کشمکش و نزاعند؟

 بنابر این او رئیس فضیلت‌هاست و چشمۀ جوشان و نهر سرشار و خروشان فضیلت‌هاست، و صاحب حجّت قاطع است، و اوست بردارندۀ بکارت فضیلت‌ها و اختصاص دهندۀ آنها به خود، و برنده و سبقت گیرنده مقصد و هدف فضیلت‌هاست، و بر اندازنده مانع و مقدّم شونده در دفعات سبقت براى کسب فضیلت‌هاست. هر کس که در این فضیلت‌ها پس از او طلوعى کند و جلوه‌اى نماید از او گرفته است و به او تأسّى جسته و از او پیروى نموده است و بر مثال و شکل و شمایل او تشبّه جسته است».

 آنگاه گوید: و دانستى که اشرف علوم، علم الهى و معرفت بارى تعالى است. چون شرافت هر علمى تابع شرافت آن موضوعى است که در آن علم از آن بحث مى‌شود، و موضوع و معلوم علم الهى اشرف موضوعات است، و بنابر این علم الهى‌