امام شناسی ج12

که جمع‌تر بنشینید و جا براى دیگرى که تازه وارد مى‌شود باز کنید، شما جا باز کنید، و جمع‌تر بنشینید تا جا براى دیگرى فراخ گردد و به پاداش آن خداوند در بهشت محلّ و مکان شما را وسعت مى‌دهد.

 و این آیه متضمّن ادبى است از آداب معاشرت. و از سیاق آن به دست مى‌آید که در محضر رسول خدا حضور پیدا مى‌نمودند و چنان متصل بهم و چسبیده مى‌نشستند که شخص تازه وارد، جا براى نشستن خود نمى‌یافت. فلهذا با این آیه، ادب نشست در مجلس بیان شد. و مورد نزول گرچه اختصاص به مجلس رسول الله دارد و لیکن حکمش عمومیّت دارد و براى تمام مجالس و خطاب براى تمام مؤمنان است.

 و گفتار خداوند که: وَ إِذا قِیلَ انْشُزُوا فَانْشُزُوا «چون به شما گفته شود از مجلس بلند شوید، بلند شوید» متضمّن ادب دیگرى است. و نشوز از مجلس عبارت است از آنکه انسان از جاى خود برخیزد تا دیگرى به جهت احترامى که از او به عمل مى‌آید و به جهت تواضع براى فضل و شرف او، بنشیند. و معنى این‌طور مى‌شود و چون به شما گفته شود از جاى نشست خود برخیزد تا دیگرى که در علم و یا در تقوا از شما افضل است، بنشیند شما برخیزید.

 و امّا اینکه مى‌گوید: تا اینکه خداوند بلند گرداند به درجاتى آنان را که ایمان آورده‌اند، و آنان را که به آنها علم داده شده است، شکّى نیست که لازمۀ بلند کردن خداوند درجۀ بنده‌اى از بندگان خود را، زیادى قرب و نزدیکى اوست به ساحت حضرت حق تعالى. و این قرینۀ عقلى است براى آنکه مراد از آنان که به آنها علم داده شده است، علماء از مؤمنین هستند (نه هر عالمى گرچه به خدا و رسول خدا ایمان نداشته باشد).

 بنابر این، این آیه مؤمنین را به دو گروه تقسیم مى‌کند: اوّل، مؤمن. دوّم مؤمن عالم. و مؤمن عالم افضل است از مؤمن. و خداوند مى‌فرماید: هَلْ يَسْتَوِي الَّذِينَ يَعْلَمُونَ وَ الَّذِينَ لا يَعْلَمُونَ‌ «آیا یکسان هستند کسانى که مى‌دانند و کسانى که‌