
مبانی اخلاق در آیات و روایات - ج۲
جلد دوم از مجموعۀ ارزشمند «مبانی اخلاق در آیات و روایات» متن پیاده شدۀ سخنرانیهای حضرت علامه آیةاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه، پیرامون «مبانی و دقایق اخلاقی» میباشد که در مسجد قائم و چهبسا منازل دوستان ایراد فرمودهاند که در ضمن تفسیر آیات کریمه و روایات شریفه و برخی ادعیۀ مأثوره، با بیانی شیوا و روان، به تحلیل و تفسیر پارهای از رموزِ برخی اخلاق حسنه و سیّئه پرداخته و مشتاقان لقای پروردگار و عاشقان حریم معبود را بر سفرۀ معارف ناب قرآن و اهلبیت علیهمالسلام فراخوانده و راه را برای وصول به آن حریم هموار ساخته است. مهمترین مباحث مندرج در این مجلّد: • میزان ارزش انسان بر اساس تقویٰ و نیّت او • تقویٰ ملاک برتری در اسلام • اجر دانشمندان بر طبق منظور و غرض آنها از اختراعات و اکتشافات • لزوم وحدت و اخوّت بین مسلمانان • استجابت دعای عامّۀ مردم بهواسطۀ طلب حقیقی و اتّکای به خدا • دستور اسلام به مراعات حقوق همۀ مرتبطین با انسان حتّی حیوانات • سبب تشریع حکم بردهداری در اسلام • فلسفۀ قربانی کردن در عید قربان • لزوم دفاع و حمایت از حق • اهمیّت خلوص نیّت در مشورتدادن به افراد • اهمیّت مراقبه در سلوک راه خدا • اهمیّت طهارت قلب و دوام ذکر خدا در سلوک راه خدا • تلازم ذکر و یاد خدا با محبّت پروردگار • اهمیّت عزلت و خلوت در حضور قلب انسان • کیفیت وصول به مقام مخلَصین و حالات آنها بعد از فناء ذات • بهفعلیت رساندن استعدادات ملکوتی انسان بهواسطۀ تربیت صالح • نهفتهبودن تمام اسرار عالم امکان در انسان برای وصول به کمالات
مبانی اخلاق در آیات و روایات - ج۲
190میشود. یک وقت آدم را در آتش میاندازند، مثل پروانه که خودش را به شعله میزند و سوخته میشود و روحش با شعله معیّت پیدا میکند و بدنش میافتد، این حقّالیقین میشود. انسان باید در معرفت خدا حقّالیقین پیدا کند و مدام جلو برود و تمام حجابها را بریزد، و باید از تمام اسماء و صفات عبور کند و به مقام شهود ذات برسد و در آنجا فانی بشود؛ و تازه: «در ره عشق از آن سوی فنا صد خطر است!»1
النّاسُ کلُّهم هالِکون إلّا العالِمونَ؛ «همۀ مردم هالکاند مگر علما،»
و العالِمون کلُّهم هالِکون إلّا العامِلونَ؛ «همۀ علما هالکاند مگر آنها که اهل عملاند،»
و العامِلون کلُّهم هالِکون إلّا الموقنون؛ «آن کسانی که اهل عملاند همه هلاک میشوند مگر آن کسانی که اهل یقیناند و عملشان به آنها یقین داده است،»
و الموقنون کلُّهم هالِکون إلّا المُخلِصون؛ «آن کسانی که اهل یقیناند (یقین درجات دارد) هلاک میشوند مگر آن کسانی که مخلِص باشند و تمام کارهایشان براساس اخلاص باشد.»
و المُخلِصونَ فی خَطرٍ عظیمٍ؛2 «تازه مخلِص که شدند در خطر عظیمی هستند!»
باید از مخلِص عبور کنند و فتحه را بر سر و روی تاج مبارک بگذارند و مخلَصش کنند؛ آن کسانی که مخلَص میشوند خیلی خوش به حال آنهاست که دیگر شیطان به آنها دستبردی ندارد و طمعش را هم از آنها میبرد.3 آنها در جایی هستند که خیلی
- دیوان حافظ، قزوینی، ص ٤٠٧، غزل ٣١٤.
- روضة المتّقین، ج ١٢، ص ١٤٦؛ مصباح الشّریعة، ص ٣٧؛ با قدری اختلاف در مصادر.
- سوره حجر (١٥) آیه ٣٩ و ٤٠: ﴿قَالَ رَبِّ بِمَآ أَغۡوَيۡتَنِي لَأُزَيِّنَنَّ لَهُمۡ فِي ٱلۡأَرۡضِ وَ لَأُغۡوِيَنَّهُمۡ أَجۡمَعِينَ * إِلَّا عِبَادَكَ مِنۡهُمُ ٱلۡمُخۡلَصِينَ﴾؛
الله شناسی، ج ٣، ص ١٣١: «شيطان گفت: ”بار پروردگار من! در مقابل آنكه مرا إغوا كردى، من آنچه را كه در زمين است برايشان زينت مىدهم و من همگى آنان را اغواء خواهم نمود * مگر آن بندگانت را كه از آنها به خلوص رسيدهاند و مخلَص شدهاند!»
سوره ص (٣٨) آیه ٦٢ و ٦٣: ﴿قَالَ فَبِعِزَّتِكَ لَأُغۡوِيَنَّهُمۡ أَجۡمَعِينَ * إِلَّا عِبَادَكَ مِنۡهُمُ ٱلۡمُخۡلَصِينَ﴾.
