مبانی اخلاق در آیات و روایات - ج۲
جلد دوم از مجموعۀ ارزشمند «مبانی اخلاق در آیات و روایات» متن پیاده شدۀ سخنرانیهای حضرت علامه آیةاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه، پیرامون «مبانی و دقایق اخلاقی» میباشد که در مسجد قائم و چهبسا منازل دوستان ایراد فرمودهاند که در ضمن تفسیر آیات کریمه و روایات شریفه و برخی ادعیۀ مأثوره، با بیانی شیوا و روان، به تحلیل و تفسیر پارهای از رموزِ برخی اخلاق حسنه و سیّئه پرداخته و مشتاقان لقای پروردگار و عاشقان حریم معبود را بر سفرۀ معارف ناب قرآن و اهلبیت علیهمالسلام فراخوانده و راه را برای وصول به آن حریم هموار ساخته است. مهمترین مباحث مندرج در این مجلّد: • میزان ارزش انسان بر اساس تقویٰ و نیّت او • تقویٰ ملاک برتری در اسلام • اجر دانشمندان بر طبق منظور و غرض آنها از اختراعات و اکتشافات • لزوم وحدت و اخوّت بین مسلمانان • استجابت دعای عامّۀ مردم بهواسطۀ طلب حقیقی و اتّکای به خدا • دستور اسلام به مراعات حقوق همۀ مرتبطین با انسان حتّی حیوانات • سبب تشریع حکم بردهداری در اسلام • فلسفۀ قربانی کردن در عید قربان • لزوم دفاع و حمایت از حق • اهمیّت خلوص نیّت در مشورتدادن به افراد • اهمیّت مراقبه در سلوک راه خدا • اهمیّت طهارت قلب و دوام ذکر خدا در سلوک راه خدا • تلازم ذکر و یاد خدا با محبّت پروردگار • اهمیّت عزلت و خلوت در حضور قلب انسان • کیفیت وصول به مقام مخلَصین و حالات آنها بعد از فناء ذات • بهفعلیت رساندن استعدادات ملکوتی انسان بهواسطۀ تربیت صالح • نهفتهبودن تمام اسرار عالم امکان در انسان برای وصول به کمالات
مرتب سازی:
مبانی اخلاق در آیات و روایات - ج۲
178خلوت، هم آن ذکر خدا در قلب انسان اثر میگذارد و هم آن پدیدههای خارجی اثر میگذارد، آنوقت انسان باید دچار یک صِراع و کُشتی باشد و مدام بخواهد آن خاطرات خارجی را از بین ببرد و به ذکر خدا هم مشغول باشد. مثلاً به کسی بگویند: «آقا، این مسئلۀ امتحانی را حل کن!» او باید خودش را در آن مسئله جمع کند؛ بعد بعضی از موانع هم جلویش میآورند، یکی جلویش طبل میزند، یکی نقّاره میزند، یکی سوت میکشد، در نتیجه نمیتواند حواسش را جمع کند، پس باید مقداری موانع را از ذهنش دفع کند و خودش را جمع کند. امّا اگر در یک مکان خلوت و بدون مانعی باشد و به او بگویند: «این مسئله را حل کن» زودتر حل میکند.
انسان باید در خلوت کار کند؛ و حضور قلب برای انسان در خلوت حاصل میشود. بله، اگر انسان مدّت مدیدی تمرین کرد و در خلوات به ذکر خدا مشغول شد، حالی پیدا میکند که دیگر برای او خلوت و جلوت تفاوتی ندارد. امّا بالأخره عبادت در خلوت، در یک مدّتی لازم است؛ و لذا خیلی زیاد در اخبار داریم که به عزلت دعوت شده است و اینکه گوشهگیری کنید و به عبادت مشغول باشید و... .1 در بعضی دیگر از اخبار داریم که انسان باید نماز جماعت بخواند و حج را با اجتماع انجام بدهد و... و از گوشهگیری و این امور، خیلی منع شده است.2 و این اخبار در بین علما دچار تزاحم و تعارض شده است که چرا در بعضی از اخبار دارد که معتزل باشید [و در بعضی دیگر منع شده است.]
- رجوع شود به مصباح الشّریعة، ص ٩٩؛ الکافی، ج ٢، ص ٢٢٦؛ ج ٨، ص ٢٦٥؛ التحصین، ابنفهد حلی، ص ٧ ـ ١٢؛ الخصال، ج ٢، ص ٢٧ و ٤٣٧؛ مشکاة الأنوار، ص ٢٥٧؛ الأمالی، شیخ مفید، ص ٢٠٩؛ جامع الأخبار، شعیری، ص ١٢٣؛ عدة الداعی، ص ٢٣٤؛ عوالی اللئالی، ج ١، ص ٣٨ و ٢٨٠؛ غرر الحکم، ص ٤٧٩؛ المحاسن، ج ١، ص ٤؛ الأمالی، شیخ طوسی، ص ٧؛ إرشاد القلوب، ج ١، ص ٩٩.
- الأصول السّتة عشر، ص ٤٦؛ المحاسن، ج ١، ص ٨٤ و ٩٤؛ الکافی، ج ١، ص ٤٠٣؛ من لا یحضره الفقیه، ج ٣، ص ٣٩؛ تهذیب الأحکام، ج ١، ص ٢٤١؛ الأمالی، شیخ صدوق، ص ٣٣٣.