مبانی اخلاق در آیات و روایات - ج۲
جلد دوم از مجموعۀ ارزشمند «مبانی اخلاق در آیات و روایات» متن پیاده شدۀ سخنرانیهای حضرت علامه آیةاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه، پیرامون «مبانی و دقایق اخلاقی» میباشد که در مسجد قائم و چهبسا منازل دوستان ایراد فرمودهاند که در ضمن تفسیر آیات کریمه و روایات شریفه و برخی ادعیۀ مأثوره، با بیانی شیوا و روان، به تحلیل و تفسیر پارهای از رموزِ برخی اخلاق حسنه و سیّئه پرداخته و مشتاقان لقای پروردگار و عاشقان حریم معبود را بر سفرۀ معارف ناب قرآن و اهلبیت علیهمالسلام فراخوانده و راه را برای وصول به آن حریم هموار ساخته است. مهمترین مباحث مندرج در این مجلّد: • میزان ارزش انسان بر اساس تقویٰ و نیّت او • تقویٰ ملاک برتری در اسلام • اجر دانشمندان بر طبق منظور و غرض آنها از اختراعات و اکتشافات • لزوم وحدت و اخوّت بین مسلمانان • استجابت دعای عامّۀ مردم بهواسطۀ طلب حقیقی و اتّکای به خدا • دستور اسلام به مراعات حقوق همۀ مرتبطین با انسان حتّی حیوانات • سبب تشریع حکم بردهداری در اسلام • فلسفۀ قربانی کردن در عید قربان • لزوم دفاع و حمایت از حق • اهمیّت خلوص نیّت در مشورتدادن به افراد • اهمیّت مراقبه در سلوک راه خدا • اهمیّت طهارت قلب و دوام ذکر خدا در سلوک راه خدا • تلازم ذکر و یاد خدا با محبّت پروردگار • اهمیّت عزلت و خلوت در حضور قلب انسان • کیفیت وصول به مقام مخلَصین و حالات آنها بعد از فناء ذات • بهفعلیت رساندن استعدادات ملکوتی انسان بهواسطۀ تربیت صالح • نهفتهبودن تمام اسرار عالم امکان در انسان برای وصول به کمالات
مرتب سازی:
مبانی اخلاق در آیات و روایات - ج۲
165نماز غفیله، نماز اوّل ماه، نماز نیمۀ ماه، نماز لیالی و ایّام مخصوصه و نمازی که انسان در اماکن مخصوصه بخواند؛ یا دارای عنوان خاصّی نباشد و انسان همینطور بلند شود و نماز بخواند. الآن شما به مسجد آمدهاید و نماز واجبتان را هم خواندهاید، نماز مستحب هم خواندهاید و هیچ کاری هم ندارید، امّا باز هم مستحب است که بایستید و همینطور تا صبح و از صبح تا ظهر بیحساب نماز دو رکعتی بخوانید و سلام بدهید!1
بله، خواندن نمازهای نافلۀ غیر مکتوبه در بعضی اوقات کراهت دارد، مثل هنگام طلوع آفتاب و نزدیک غروب آفتاب؛ آن هم به این علّت است که بتپرستها و یا خورشید پرستها در آنوقت عبادت میکردند و خدا نخواسته است که در آن موقع او را عبادت بکنند.2 اگر انسان نزدیک غروب به مسجد بیاید، گرچه در آنوقت هیچ کاری هم نمیکند، ولی نماز خواندن کراهت دارد؛ بهخلاف قبلازظهر که انسان نماز هم بخواند اشکال ندارد.
پیغمبر صلّی الله علیه و آله فرمود:
الصّلاةُ خیرُ موضوعٍ؛ فمَن شاءَ استَقلَّ و مَن شاءَ استکثَر؛3 «بهترین موضوعی که خدا قرار داده است، نماز است؛ کسی میخواهد کم بخواند، دلش هم میخواهد زیاد بخواند.»
علّت فضیلت نماز بر سایر عبادات
نماز بهترین چیز است و بنا بر همین، پیغمبر صلّی الله علیه و آله فرمود: «حیَّ علیٰ خیرِ العمل؛ بهسوی بهترین کار حرکت کنید و بشتابید!» چون خیرالعمل و بهترین کارها نماز است. افراد مؤمنی که نماز میخوانند اگر نمازشان قدری دیر شود، به اضطراب میافتند و دائماً میخواهند در عالم نماز و در عالم مناجات بیایند. و لذا
- رجوع شود به تهذیب الأحکام، ج ٢، ص ٢٣٨؛ الکافی، ج ٣، ص ٢٦٩ و ٣٦٣.
- الکافی، ج ٣، ص ١٨٠.
- بحار الأنوار، ج ٧٩، ص ٣٠٨، به نقل از الإمامة و التّبصرة.