مبانی اخلاق در آیات و روایات - ج۱
جلد اول از مجموعۀ ارزشمند «مبانی اخلاق در آیات و روایات» متن پیاده شدۀ سخنرانیهای حضرت علامه آیةاللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّساللَهسرّه، پیرامون «مبانی و دقایق اخلاقی» میباشد که در مسجد قائم و چهبسا منازل دوستان ایراد فرمودهاند که در ضمن تفسیر آیات کریمه و روایات شریفه و برخی ادعیۀ مأثوره، با بیانی شیوا و روان، به تحلیل و تفسیر پارهای از رموزِ برخی اخلاق حسنه و سیّئه پرداخته و مشتاقان لقای پروردگار و عاشقان حریم معبود را بر سفرۀ معارف ناب قرآن و اهلبیت علیهمالسلام فراخوانده و راه را برای وصول به آن حریم هموار ساخته است. مهمترین مباحث مندرج در این مجلّد: • نحوۀ تخاطب بنده با پروردگار در نماز • بصیرت انسان عالِم نسبت به جاهل • عدم ادراک حقیقت هستی بهوسیلۀ علوم ظاهری و مادّی • تأسّی به رسولخدا به عنوان اسوۀ حسنه • حدّ کمال هر امّتی بهاندازۀ حدّ کمال پیغمبر آن امّت • نحوۀ عطوفت فرزندان نسبت به والدین از روی خضوع و خشوع • اهمیّت صلۀ رحم و دستورات اسلام نسبت به آن • جامعیت اسلام در جمع بین حکم عفو و قصاص • فلسفۀ دعا و شرایط استجابت • تغییر مقدّرات انسان بهواسطۀ دعا • کیفیت نزول مقدّرات در شبهای قدر • اطلاع ائمۀ اطهار و اولیایالهی از تقدیر الهی • حرمت اعانت بر گناه و اعانت بر ظلم • دیدگاه علامه طهرانی نسبت به برگزاری مجالس و محافل • توضیح توصیههای اخلاقی در برخی سُوَر قرآن همچون: سورۀ حجرات، سورۀ اسراء و سورۀ تحریم
مرتب سازی:
مبانی اخلاق در آیات و روایات - ج۱
182أزِمَّةُ الاُمورِ طُرًّا بیَدِهِ *** و الکُلُّ مُستَمِدَّةٌ مِن مَدَدَهِ1 «تمام این زمامها و رشتههای امور به دست خدا است، و تمام کائنات از مدد خدا امداد میشوند.»
این فقره منتخب از دعای امیرالمؤمنین علیه السّلام است که میفرماید: «عِلمًا بأنَّ أزِمّةَ الأُمورِ بیَدِک و مَصادِرَها عن قَضائِک.»2
یکی از شرایط دعا این است که انسان وقتی حال انقطاع به سوی خدا دارد و حالش خوش است، و آن وقتی که رحمت پروردگار نازل میشود، دعا کند؛ امّا وقتی که حالش متغیّر است یا وقتی که غضب خدا میخواهد نازل شود، دعا زیاد تعریف ندارد.3
مرحوم کلینی در کافی از حضرت امیرالمؤمنین علیه السّلام روایت میکند که در چهار موقع دعا را مغتنم بشمارید:
إغتَنِموا الدُّعاء عندَ أربَعٍ: عندَ قرائَةِ القُرآنِ و عندَ الأذانِ و عندَ نُزولِ الغَیثِ و عندَ التِقاءِ الصَفَّینِ للشّهادة.4
«وقتی که تلاوت قرآن میکنید، بعد از آن دعا کنید!»
زیرا که در حال تلاوت قرآن، شما مشغول صحبت کردن با خدا بودید و کلام او را استماع کردید و انقطاعی پیدا کردید و رحمتی به شما نازل شده است؛ لذا دعا بعد از تلاوت قرآن مستجاب است.
«و دعا بعد از اذان مستجاب است.»
خدا را به تکبیر و تحمید یاد کردید، شهادت بر توحید و رسالت دادید، بر سنّت پیغمبر
- شرح المنظومة، ج ٢، ص ٣٥.
- نهج البلاغة (صبحی صالح)، ص ٣٤٩، خطبۀ ٢٢٧. تفسیر آیۀ نور، ص ٢٤٣، تعلیقه:
«زيرا كه مىدانند سررشتۀ تمام كارها به دست توست، و صدور احكام قضاء به فرمان تو مىباشد.» - الکافی، ج ٢، ص ٤٧٧.
- همان.