امام شناسی ج11
جلد یازدهم از مجموعۀ «امام شناسی» از آثار نفیسِ علامه آیةالله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس الله سرّه بوده که پیرامون «اعلمیت امیرالمؤمنین علیهالسلام»، «حدیث باب مدینةالعلم از حیث سند و دلالت» و «قضاوتهای امیرالمؤمنین علیهالسلام» در قالب بحثهای تفسیری و فقه الحدیث، و ابحاث فلسفی، عرفانی، تاریخی و اجتماعی به رشتۀ تحریر درآمده و به ساحت علم و معرفت تقدیم شده است. مهمترین مباحث مندرج در این مجلّد: • علم و عرفان خداوندی، از شرائط اولیه رهبری • دین اسلام شرط رهبری را اعلمیّت از جمیع افراد امت میداند • اعلمیت امیرالمؤمنین بر طبق روایات متواتره از پیامبر و اجماع مسلمین بلکه موحدین • بحث مفصل دربارۀ سند و دلالت حدیث «انا مدینة العلم و علیٌّ بابها» • نمونههای متعددی از قضاوتهای شگفتانگیز و حل مسائل مشکل توسط امیرالمؤمنین علیهالسلام • حکومت غاصبان، مانع بهرمندی مردم از سرمایههای الهی • جهالت غاصبان خلافت به معارف دینی و مسائل شرعی • گوشهای از جنایات وهابیها • حذف بخاری و مسلم، فضائل و مناقب امیرالمؤمنین علیهالسلام را از روایات • جهل به مقام والای امیرالمؤمنین علیهالسلام، علّت کنار زدنِ او از خلافت • امیرالمؤمنین، معشوق حقیقی ممکنات در عالم امکان
مرتب سازی:
امام شناسی ج11
215نشنیدهاى؟:
تَرَی بِهِ الأبَّ وَالْیَقْطینَ مُخْتَلِطًا *** عَلَی الشَّریعَةِ یَجْرِی تَحْتَهَا الْعَذْبُ1 «در آن مکان سبز و خرّم مىبینى تو که علف و گیاه با کدو در هم آمیخته شده، و در کنار آبشخوار و شریعۀ رودى قرار دارد که در آن آب شیرین جارى است.»
و در تفسیر «کشّاف»، زمخشرى ذکر کرده است، و فخر رازى هم از او نقل کرده است که: الأبُّ الْمَرْعَی؛ لأنَّهُ یُؤَبُّ أیْ یُؤَمُّ وَ یُنْتَجَعُ؛ و الأبُّ وَ الأمُّ أخَوَانِ؛ قَالَ:
جِذْمُنَا قَیْسٌ وَ نَجْدٌ دَارُنَا *** وَ لَنَا الأبُّ بِهِ وَ الْمَکْرَعُ2 «أبّ عبارت است از گیاه و علفى که در چراگاه مىروید، و آن را أبّ گویند به جهت آنکه قصد آن را مىکنند؛ و براى طلب گیاه به سوى آن مىروند. و أبّ و أمّ یک معنى دارد. شاعر مىگوید:
«أصل و ریشه و تبار ما قیس است؛ و خانه ما در نجد است؛ و ما هم داراى مرتع و چراگاه هستیم؛ و هم داراى آبشخوارى که أنعام و چهارپایان ما گردنهاى خود را کشیده و دراز کرده، از آن آب مىنوشند.»
و منظور شاعر افتخار خویش است به شرف و شجاعت بر غیر خود، که از تبار قیس است و چراگاه و آبشخوار دارند.
و ابن أثیر در ماده أبب، پس از بیان حدیث عمر، و اعتراف به جهل خود، و نهى از تکلّف در قرآن، گوید: أبّ چراگاهى است که براى چریدن و قطع شدن علف آن، آماده شده است. و گفته شده است: أبّ براى چریدن چهارپایان همچون فَاکِهَة است براى انسان. و از این قبیل است حدیث قُسَّ بن سَاعِدَة:3
- «الدّرّ المنثور»، ج ٦، ص ٣١٦.
- «تفسیر کشّاف»، طبع أول، ج ٢، ص ٥٢٥، و «تفسیر فخر»، ج ٨، ص ٤٧٧. أبَّ و أمَّ، ماضى مضاعف، و أصل آن أبب و أمم بوده است. و أبٌّ و أمُّ هر دو با فتحه همزه و تشدید باء و میم به معناى علف روئیده شده در چراگاه است؛ و جذم با کسرۀ جیم و سکون ذال به معناى اصل است.
- مامقانى در «تنقیح المقال» ج ٢ ص ٢٨ گوید: قسّ با ضمّه قاف و تشدید سین مهمله است.