امام شناسی ج11

بخواهد از سُور و دیوارِ محیط به شهر بالا رود، و خود را پرتاب کند مى‌میرد؛ و عَسَسْ و پاسبانان و گماشتگان او را با تیر مى‌زنند؛ و دزد و قاطع طریق و جاسوس در محکمه معرفى مى‌کنند.

 این معناى دَرْ است؛ و اهمیّت تعبیر به آن در این روایت؛ و این مهم‌تر است از پایه و دیوار و سقفى که ابن حَجَر بیان کرده است. أمیرالمؤمنین علیه السّلام یگانه درى است که مردم با ورود از آن آزمایش مى‌شوند؛ و اوست که علم نبوّت، و قرآن، و جمیع ما یحتاج بشر، از أخلاق، و معارف، و توحید، و عقائد، و أحکام، و قضاوت، و سیاست، و به طور کلّى جمیع علوم دنیوى و اُخروى در نزد او به ودیعت نهاده شده است. و أمّا زیادى بیان و ایضاح در أحکام و فراغت بیشتر براى رسیدگى به اُمور مردم که ابن حَجَر آن را ملازم أعلمیّت ندانسته است؛ این نیز اشتباه است.

 کسى را که خداوند به عنوان مرجع عامّ مسلمین، و بلکه عالم بشریّت معرّفى مى‌کند؛ هم باید داراى سعۀ علم و اطّلاع و قدرت بر حلّ مسائل مشگله، و رفع خصومت‌ها و محاکمات، و بیان أحکام و علم به تفسیر و تأویل قرآن و سنّت و منهاج رسول الله، و تشخیص مؤمنان از منافقان و غیر ذلک را باشد؛ و هم باید داراى وضوح بیان و تفرّغ براى رسیدگى به اُمور عامّه و مجالست با فقراء و مستمندان و أرباب حوائج باشد.

 این است راه و روش پیغمبران و أولیاى حقّۀ إلهیّه؛ أمَّا اگر جدا شود؛ به ریاست دنیوى و حکومت‌هاى استبدادانه مبدّل مى‌گردد که شخص در کاخ خود مى‌آرمد؛ و خود را أعلم و أبصر به اُمور مردم مى‌بیند؛ و گردش اُمور و جریان حوادث را به دست أفرادى مى‌سپرد که واقف بر حقیقت أمر نیستند؛ و پیش مى‌آید آنچه پیش مى‌آید.

 این بود روش مولاى متّقیان علیه السّلام که در عین آنکه به تصدیق مخالف و مؤالف گسترش علمش به قدرى بود که عقل‌ها را خیره مى‌کرد؛ فصاحت و بلاغت سخنش بلغا و فصحاى عالم را به زانو مى‌افکند؛ در عین حال با مردم بینوا و فقیر نشست و برخاست مى‌کرد؛ دست بر سر یتیم مى‌کشید؛ لقمه در دهان کور مى‌نهاد؛ و براى زنان بیوه و أرامل و أیتام و فقراء در شبهاى تار، أنبان نان و خرما به دوش‌