امام شناسی ج10

 مأمون گفت: صَدَقْتَ یَا ابْنَ رَسُولِ اللهِ ‌¹ «ای پسر رسول خدا، درست گفتی!»

 و ما برای توضیح و شرح پاسخ حضرت رضا علیه السّلام هیچ بهتر از آن نیست که کلام استاد علاّمۀ فقیدمان را در اینجا بیاوریم: در تفسیر «المیزان» آورده‌اند که: جملۀ أوّل (عَفَا اللهُ عَنْکَ) دعای عفو است برای پیغمبر نظیر دعا علیه انسان در قول خدا: قُتِلَ الْإِنْسانُ مَا أَكْفَرَهُ‌² «خدا بکشد انسان را؛ چقدر او کفران می‌کند؟!» و نظیر قول خدا: فَقُتِلَ كَيْفَ قَدَّرَ³ «پس ولید بن مغیره کشته شود؛ چگونه أندازه گیری کرده است؟!» و نظیر قول خدا: قَاتَلَهُمُ اللهُ أَنَّي يُؤْفَكُونَ‌⁴ «خداوند بکشد یهود را که عُزَیْز را پسر خدا می‌دانند؛ و نصاری را که مسیح را پسر خدا می‌دانند. چرا ایشان باز به خدا نسبت دروغ می‌بندند؟!» 

 و این جمله عَفْو متعلّق است به لِمَ أذِنْتَ چرا إذن دادی؛ یعنی چرا إذن دادی در تخلّف منافقین و قعود آنها از حرکت و جنگ؟! و چون استفهام یا برای توبیخ و یا برای انکار است؛ معنای آن این می‌شود که:

 برای تو سزاوار نبود که در تخلّف و نشست، به آنان إجازه می‌دادی. و در این صورت نتیجه و غایتی را که می‌فرماید: حَتَّي يَتَبَيَّنَ لَكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَ تَعْلَمَ الْكاذِبِينَ‌ «تا آنکه برای تو کسانی که راست می‌گویند روشن گردد؛ و دروغگویان را نیز بشناسی!» تعلّق و نسبتش به لِمَ أذِنتَ درست در می‌آید. و علی هذا تعلّق عفو به مَسْتَفْهَمٌ عَنْه است؛ نه به نفس استفهام و مُسْتَفْهَم. و این جمله سیاقش برای ظهور کذب منافقان است که به مختصر امتحانی که عبارت از خودداری از إذن در نشست بوده است؛ فَضاحت و رسوائی آنان مکشوف می‌شد.

 و معنای آیه این‌طور می‌شود که: خدا از تو بگذرد! چرا به ایشان إذن در تخلّف‌