امام شناسی ج10

خارج مدینه در جُرْف‌¹ که پیامبر فرود آمده بود رفت و گفت: یا رسول الله! منافقین چنین پنداشته‌اند که: تو که مرا در مدینه بجای خود گذاشتی بجهت سنگینی من بر تو؛ و یا بجهت خفّت و حقارت من است! 

 رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم گفت: دروغ می‌گویند منافقون! و لیکن من تو را بجای خود گذاشتم تا بر آنچه در مدینه بجای گذاردم خلیفه باشی! اینک تو به مدینه باز گرد؛ و جانشین من در أهل من و در أهل خودت باش! آیا نمی‌پسندی که نسبت تو با من مانند نسبت هارون با موسی باشد؛ به غیر از آنکه پس از من پیغمبری نیست! در این حال علی علیه السّلام به مدینه بازگشت؛ و پیامبر صلّی الله علیه و آله و سلّم به سفر خود روان شد². 

 باری اینک باید دید به چه علّت رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم أمیرالمؤمنین علیه السّلام را در این غزوه به جای خود در مدینه به عنوان جانشینی گذاشته‌اند؛ با آنکه آن حضرت در تمام غزوات رسول الله از بَدْر و اُحُد وأحزاب و حُنَیْن و غیرها بدون استثناء شرکت داشتند؛ و نه تنها شرکت بلکه یگانه فاتح بَدْر وَ احْزاب و حُنَیْن و خَیْبَر و یگانه حامی و مدافع رسول خدا در خطرات و مواقع عظیمه مانند احد بوده‌اند؟

 و أصولا معنای استخلاف و جانشینی و نقش مهم آن حضرت در این مأموریّت چه بوده است؟ و وضع مدینه در آن زمان به چه کیفیّتی بوده است، که رسول خدا فرمود: یا علی اینک مدینه صلاحیّت ندارد مگر آنکه خود من و یا شخص تو در آن بوده باشد! و این جملۀ تاریخی حدیث منزله را به چه عنایتی فرموده است؟

 برای روشن شدن این حقیقت ناچاریم ابتداءً یک نظر إجمالی و سپس یک نظر تفصیلی به اوضاع مدینه در آن روز بنمائیم؛ و از جهت مقتضیات و کیفیّات و روابط عمومی مردم در آن حال بحث کنیم.