امام شناسی ج9
جلد نهم از مجموعۀ «امام شناسی» از آثار نفیسِ علامه آیةالله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس الله سرّه بوده که پیرامون «بخش چهارم از موضوع غدیر: عید غدیر، معنای حقیقی عید و آداب آن» و «استشهادها به حدیث غدیر در طول تاریخ» در قالب بحثهای تفسیری و فقه الحدیث، و ابحاث فلسفی، عرفانی، تاریخی و اجتماعی به رشتۀ تحریر درآمده و به ساحت علم و معرفت تقدیم شده است. مهمترین مباحث مندرج در این مجلّد: • استشهادات به حدیث غدیر توسط صحابه، علماء، و حتی دشمنان اهلبیت علیهمالسلام • مجلس پراهمیت مأمون با علمایعامّه دربارۀ ولایت امیرالمؤمنین علیهالسلام • نزول آیۀ «سأل سائل..» دربارۀ منکر حدیث غدیر و پاسخ به شبهات ابنتیمیه • نزاع شیعه و اهل سنت در اصول شریعت است نه در فروعات • معنای عید در لغت و اصطلاح • عید غدیر، عید بزرگ اسلام و عید تهنیت است • عیدغدیر، افضل اعیاد و روز نزول جمیع خیرات و برکات است • بهترین لباس آنستکه انسان را از خدا به غیر خدا مشغول نکند • تأسّی به رسولالله صلیاللهعلیهوآله در همۀ جهات ـ از جمله در لباس ـ موجب نجات، و تقلید از کفار موجب خواری و ذلّت است
مرتب سازی:
امام شناسی ج9
17أمیرالمؤمنین علیه السّلام پس از رحلت رسول الله صلّى الله علیه و آله در مسجد در حضور جمعیّت در وقتى كه از دستگاه ابوبكر و عمر آن حضرت را براى بیعت به مسجد آوردند، صورت گرفته است. و سپس احتجاجهاى دیگرى تحقّق یافته و تاریخ ذكر كرده است.
احتجاج أوَّل: در كتاب «سُلَیم بن قَیْس هِلالی کوفی»1 است كه چون قضایا و وقایع پس از رحلت رسول خدا را شرح مىدهد و داستان بیعت أبو بكر را بیان مىكند، شرح مفصّل به مسجد بردن أمیرالمؤمنین علیه السّلام را ذكر مىكند تا مىرسد به اینجا كه: چون على علیه السّلام را به نزد أبو بكر آوردند و على
- سلیم بن قیس هلالى عامرى كوفى از أصحاب أمیرالمؤمنین علیه السّلام است و در حدود سنۀ ٩٠ فوت كرده است از نقطه نظر جلالت و وثاقت و ورع در بین اصحاب تراجم و رجال شیعه و عامّه جاى تردید نیست، همگى او را به عظمت و عدالت و زهد توصیف مىكنند. كتابى دارد كه به نام «كتاب سلیم» معروف و در بین اعاظم مشهور است و بزرگان از شیعه و عامّه از كتاب او روایت مىكنند. از حضرت صادق علیه السّلام روایت است كه: مَنْ لَمْ یَکُنْ عِنْدَهُ مِنْ شَیعَتِنَا وَ مُحِبیّنا کتابُ سُلَیْمِ بْنِ قَیْسٍ الْهِلالِیِّ فَلَیْسَ عِنْدَهُ مِن أمْرِنا شَیءٌ وَ لاَ یَعْلَمُ مِنْ أسْبابِنا شَیْئًا وَ هُوَ أبْجَدُ الشیعَةِ، وَ هُوَ سِرُّ مِنْ أسْرارِ آلِ مُحمّدٍ صلّی الله علیه وآله وسلّم.
سلیم در این كتاب خود، بلاواسطه از أمیرالمؤمنین علیه السّلام و از سلمان و مقداد و أبو ذرّ و نظائر هم از اصحاب رسول خدا روایت مىكند، و روایاتى را كه از یكى از اصحاب نقل كرده است به نظر دیگران رسانیده و آنها نیز صحّه گذاردهاند. سلیم علاوه بر حضرت أمیرالمؤمنین، حضرت امام حسن و امام حسین و امام سجّاد و امام باقر علیهم السلام را ادراك كرده است و در سفرى كه به مدینه نمود این احادیث را به نظر حضرت سجّاد رسانیده و گواهى بر صحّت آنها را گرفته است. و چون حجّاج بن یوسف ثقفى به عراق آمد و او را تعقیب كرد او فرار كرد و به أبان بن أبى عیّاش وارد شد و ابان او را پناه داد و در منزل او بود تا وفات یافت. سلیم كتاب خود را به أبان مىدهد و به او اجازۀ روایت مىدهد كه به ثقات از شیعه و حفاظ روایت كند. فلهذا تمام روایاتى را كه أبان از سلیم روایت مىكند از این كتاب است. كتاب سلیم از مهمترین اصول شیعه محسوب و در عصرهاى قدیم كتاب او مورد اعتماد در بین محدّثین شیعه و عامّه بوده است.
بسیارى از قدماء اصحاب در كتب خود مثل كتاب «إثبات الرجعة» و «احتجاج» و «عیون المعجزات» و «من لا یحضره الفقیه» و «بصائر الدرجات» و «كافى» و «خصال» و «تفسیر فرات بن إبراهیم» و «تفسیر محمّد بن عبّاس بن ماهیار» و «الدرّ النّظیم فى مناقب الأئمة اللهامیم» از سلیم نقل کردهاند با سَندهای متعدد، و از اعاظم عامّه مثل حاکم حسانی در «شواهد التنزیل» و امام حموئی در «فرائد السّمطین» و سیّد علی شهاب الدین هَمَدانی در «مودّة القربی» و قندوزی حنفی در«ینابیع المودة» و غیر از ایشان از کتاب «سلیم» روایت کردهاند.
دربارۀ این کتاب محمّدبن اسحق ورّاق معروف به ابن ندیم در کتاب «فهرست» خود ص ٢٧٥ طبع دانشگاه طهران گوید: «سلیم از اصحاب أمیرالمؤمنین علیه السّلام است که چون حجّاج او را طلب کرد که بکشد فرار کرده و به أبان بن أبیعیّاش پناه برده و چون وفاتش رسید، به أبان گفت: تو بر من حقّ داری، و ای پسر برادر من اینک مرگ من فرا رسیده است. از جریان رسول خدا صلّی الله علیه وآله وسلّم چنین و چنان شد! و به ابان کتابی را داد که همان کتاب سلیم بن قیس هلالی مشهور است. ابان این کتاب را از سلیم روایت میکند و غیر از آن را روایت نمیکند. و سلیم پیرمردی بود که نور از چهرۀ او ساطع بود؛ و اوّلین کتابی که برای شیعه ظهور کرد کتاب سلیم بن قیس هلالی بود». انتهی.
و مسعودی در کتاب «التنبیه و الإشراف» ص ١٩٨ و ١٩٩ گوید: و قطعیّه یعنی کسانی که به امامت موسی بن جعفر توقّف نکرده و از آن گذشتهاند دوازده امام قائلند. و أصل ایشان در حصر امامان در این عدد، روایتی است که سلیم بن قیس هلالی درکتاب خود که أبان بن أبیعیّاش از او روایت میکند روایت کرده است؛ و آن روایت اینست که: پیغمبر صلّی الله علیه وآله وسلّم به أمیرالمومنین علیّ بن أبیطالب علیه السّلام فرمود: أنتَ وَ أثنَا عَشَرَ مِنْ وُلْدِکَ أَئمَّةٌ الْحَقِّ. واین حدیث را غیر از سلیم کسی دیگر روایت نکرده است. و امام ایشان که انتظار ظهورش را دارند در این زمان که همزمان با کتابت این کتاب است (التّنبیه و الاشراف) محمّد بن الحسن بن علی بن محمّد بن علی بن موسی بن جعفر بن محمّد بن علی بن الحسین بنعلیبن أبیطالب رضوان الله علیهم أجمعین است». وقاضی بدرالدین سبکی درکتاب خود «محاسن الوسائل فی معرفة الأوائل» گوید: اوّلین کتابی که برای شیعه تصنیف شد کتاب «سلیم بن قیس هلالی» بوده است. انتهی.
- سلیم بن قیس هلالى عامرى كوفى از أصحاب أمیرالمؤمنین علیه السّلام است و در حدود سنۀ ٩٠ فوت كرده است از نقطه نظر جلالت و وثاقت و ورع در بین اصحاب تراجم و رجال شیعه و عامّه جاى تردید نیست، همگى او را به عظمت و عدالت و زهد توصیف مىكنند. كتابى دارد كه به نام «كتاب سلیم» معروف و در بین اعاظم مشهور است و بزرگان از شیعه و عامّه از كتاب او روایت مىكنند. از حضرت صادق علیه السّلام روایت است كه: مَنْ لَمْ یَکُنْ عِنْدَهُ مِنْ شَیعَتِنَا وَ مُحِبیّنا کتابُ سُلَیْمِ بْنِ قَیْسٍ الْهِلالِیِّ فَلَیْسَ عِنْدَهُ مِن أمْرِنا شَیءٌ وَ لاَ یَعْلَمُ مِنْ أسْبابِنا شَیْئًا وَ هُوَ أبْجَدُ الشیعَةِ، وَ هُوَ سِرُّ مِنْ أسْرارِ آلِ مُحمّدٍ صلّی الله علیه وآله وسلّم.