امام شناسی ج9

طُوبَی لَکَ یا عَلِیُّ! أصْبَحْتَ مَوْلَی کُلِّ مُؤْمِنٍ وَ مُؤْمِنَةٍ.¹

عمر و أبوبكر معناى ولایت را همان امامت فهمیده‌اند و لیكن از این حقیقت عدول كرده‌اند

 ١٠ ـ ابن حجر هَیْتَمِی متوفّی در سنۀ ٩٧٣، بعد از بیان حدیث‌: مَن کُنْتُ مَوْلاَهُ فَعَلِیٌّ مَوْلاَهُ که در جواب بریده فرمود، که أوَّلاً گفت‌: یا بُرَیْدَةُ ألَسْتُ أوْلَی بِألْمُؤْمِنِینَ مِنْ أنْفُسِهِمْ‌؟! قُلْتُ: بَلَی یَا رَسُولَ اللهِ! چنین گوید که‌: ما بر فرض تسلیم بر اینکه مراد از مَوْلَی‌، أوْلَی باشد، ولیکن تسلیم نمی‌شویم که مراد أولویّت در إمامت است‌، بلکه مراد اُولویّت در پیروی و متابعت و قُرب به رسول خداست‌، مثل گفتار خداوند: إِنَّ أَوْلَى النَّاسِ بِإِبْراهِيمَ لَلَّذِينَ اتَّبَعُوهُ‌. و ما هیچگاه دلیل قطعى و یا دلیل ظنّى بر نفى این احتمال نداریم، بلكه همین احتمال متعیّن است، زیرا كه أبو بكر و عمر همین معنى را فهمیده‌اند.

 و بهترین دلیل براى این احتمال، فهم أبو بكر و عمر است كه آنها چون حدیث را شنیدند به على گفتند: أمْسَیْتَ یَا ابْنَ أبِیطالِبٍ مَوْلَی کُلِّ مُؤْمِنٍ وَ مُؤْمِنَةٍ. و این حدیث را دار قطنى تخریج كرده است.² 

 منظور ما از روایت شهرستانى و ابن حَجَر هَیْتَمِیّ، استشهاد به تهنیت شیخین بود به حضرت مولى الموالى أمیرالمؤمنین علیه السّلام، نه به معنى و مرادى كه آنان در معناى ولایت از نزد خود آورده‌اند، و آن معنى را بر فهم أبو بكر و عمر تحمیل كرده‌اند. زیرا ما در طى دوره «امام‌شناسى» در مجلد پنجم و هفتم به وضوح به إثبات رسانده‌ایم، كه ولایت یك معنى بیشتر ندارد، و آن عبارت است از رفع حجاب بین دو چیز، بطورى كه غیر از ذات آن دو چیز، چیز دیگرى در بین نباشد، و لازمۀ این معنى، قرب و سیطره و إمامت از جانب خداوند است، در وقتى كه ولایت بین بنده و خدا تحقّق پذیرد. و همه صحابه بدون استثناء همین معنى را فهمیده‌اند زیرا ایشان عرب بوده‌اند، و به حاقّ معناى آن علم داشته‌اند.

 عمر و أبو بكر نیز همین معنى را فهمیده‌اند، و بر همین أساس با على سلام كرده، و بیعت نموده و تهنیت گفته‌اند، و لیكن بعداً عملاً از التزام بدین معنى‌