امام شناسی ج9

 و بعد از او حَافِظ أبُوعَبْدِاللهِ ذهبی در کتاب خودش، خصوص أسامی صحابی را از اُسْدُ الْغَابَة جدا کرده، و زیاداتی نیز از أسامی صحابه، از خودش ذکر کرده است، و در عین حال کسانی را که به غَلَط، صحابى ذكر شده‌اند، و آنان كه صحبتشان با رسول خدا صحیح نبوده است، یادآورى كرده است. و لیكن با وصف این حال، نه تنها استیعاب نام همه را نیاورده است، بلكه نزدیك به استیعاب هم نشده است.

 و براى من در أثر تتبّع نام بسیارى از صحابه پیدا شده است، كه در كتاب ذَهَبیّ و أصل ذهبی نیست در حالی که آن صحابه همان شرائطی را دارند که ذَهبیّ و ابن أثیر در صحّت صحبت ذكر كرده‌اند.

 و بنابراین، من كتاب بزرگى را گرد آوردم كه در آن صحابى را از غیر صحابى جدا نمودم. و با وصف این خصوصیّات، براى ما وقوف و اطلاع بر أسامى عشرى از آن أصحابى كه أبُوزرْعَۀ رَازِیّ ذكر كرده است حاصل نشده است زیرا كه أبُوزرْعَه گفته است:

 رسول خدا صلّى الله علیه و آله رحلت كردند، درحالى‌كه كسانى كه آن حضرت را دیده بودند، و یا از او شنیده بودند زیادتر از یكصد هزار انسان، از مرد و زن بوده است، كه همه آنها از پیامبر سماعاً و یا رُؤیَةً¹ روایت كرده‌اند.

صحابه پیامبر از یكصد هزار تن بیشتر بوده‌اند

 ابن فَتْحون در ذیل «استیعاب» می‌نویسد که این یکصد هزار انسان را أبُوزرْعَه در جواب کسی گفته است که از او از خصوص راویان از رسول خدا پرسیده است، تا چه رسد به صحابی‌هائی که راوی نبوده‌اند.

 و معهذا تمام أسامی‌که در «استیعاب» آورده شده است با اسم، و یا با کنیه، و یا با هردو، سه هزار و پانصد نفر می‌باشد. و ابن‌فَتْحُون گفته است: او نیز طبق همان شرائطى كه ابن عبد البرّ، صحابى را معیّن كرده است، قریب به همین مقدار یعنى سه هزار و پانصد نفر، إستدراك آورده است.