امام شناسی ج9

مكّه نازل شده است، و آنها را در سور مدنیّه قرار داده‌اند.

 اینها همه به تعیین رسول خدا بوده، و حتّى جاى آن آیات را كه بین فلان آیه، و فلان آیه باشد، نیز رسول خدا معیّن فرموده‌اند.

 سُیوطىّ در «إتقان» در فصل أوّل گوید: بَیْهَقی در «دلائل» گفته است: در بعضى از سوره‌هائى كه در مكّه نازل شده است، آیاتى است كه در مدینه نازل شده، و سپس به آنها مُلْحَق شده است. و همچنین ابن الحصّار گفته است كه: در هر یك از دو نوع: سوره‌هاى مكّى و سوره‌هاى مدنى، آیات استثنائى است كه در غیر محلّ نزول یعنى مكّى‌ها در مدینه و مدنى‌ها در مكّه نازل شده است.

 و سپس گفته است: بعضى از مردم آیات استثنائى را از روى اجتهاد خود معیّن مى‌كنند، و به نقل توجّه ندارند. و ابن حجر عَسْقلانی در «شرح صحیح بخارى» گفته است: بعضى از پیشوایان أهل علم فقط به بیان آیاتى كه در مدینه نازل شده، و راجع به سوره‌هاى مكیّه بوده است، اعتنا داشته‌اند. و أمّا عكس آن را كه نزول سوره‌اى در مكّه باشد، و تأخّر بعضى از آیات را در مدینه، من ندیده‌ام، مگر نادرى از آن را.

 سُیوطى پس از این نقل مى‌گوید: و اینك من وارد مى‌شوم در بیان هر یك از دو نوع یعنى بیان آیات مدنیّه در سور مكّیه و آیات مكّیه در سُوَر مَدنیّه و به نحو استیعاب بیان مى‌كنم بر حسب مقدار وقوف خودم‌¹.

 فعلى‌هذا مى‌گوئیم: سوره معارج با آنكه اگر مكّى باشد، أمّا آیات أوّل آن سوره، مدنى است.

 و اگر كسى بگوید: قدر متیقّن از اینكه سوره‌اى مكّیه و یا مدنیّه باشد، آن است كه: ابتداى آن مَکّیّ و یا مَدَنیّ باشد، و یا آیه‌اى كه از آن نام آن سوره گرفته شده است، مكى و یا مدنى باشد.

 جواب آن است كه: این ترتیبى كه فعلاً قرآن بر آن است، بر حسب توقیف و قرار داد است، نه بر حَسْب نُزول آیات. و چه بُعْدی دارد که این آیاتْ أخیراً نازل‌