امام شناسی ج9

بزرگوارترین این دو دسته همان قریش بطاح هستند. و مراد از دو أخْشَبِ مکّه، دو کوه أبُوقُبَیْس، و كوه مقابل آن است.

 و در عبارت أرباب أنساب چنین آمده است كه: قُرَیْشِ أبَاطِح و قُرَیْشِ بِطَاح، چکیده و جوهره و حقیقتِ خالص قریش هستند که در بَطْحآء مکّه زیست می‌کنند، و در آن محلّ منزل گرفته و فرود آمده‌اند و در مقابل آنها قُرَیْشِ ظَوَاهِرْ آنانند که در بَطْحآء، اتّساع محلّ و زندگی برای ایشان نبوده، و به ناچار در خارج از بَطْحآء زیست کرده‌اند.¹ 

بیان أهل لغت در أبطح که هر مکان مسیل گسترده با شن و رَمْل است

 و در «لسان العرب» گوید: بَطْحآء مسیلى است كه در آن خرده‌هاى شن است.

 و ابن سِیده گفته است: بَطْحآءِ وادی، خاک نرمی است که سیل بدانجا کشانده است. و جمع آن، بَطْحَاوَات و بِطَاح است و گفته می‌شود: بِطَاح و بُطَّحْ، همچنانکه گفته می‌شود: أعْوَام و عُوَّم. و اگر عریض و وسیع باشد آنرا أبْطَح گویند و جمع آن أبَاطِح است.

 و در حدیث عُمَر است كه إنَّهُ أوَّلُ مَنْ بَطَّحَ الْمَسْجِدَ یعنى أوّلین كسى است كه گفت: زمین مسجد مدینه را از شن نرم وادى مبارك بپوشانید! و مراد از وادى مبارك وادى عقیق است كه رسول خدا در آنجا خوابیده‌اند.

 و ابن شُمَیِّل گفته است: بَطْحآءِ وَادِی، و أبْطَحِ وَادیِ، شن‌های خرد و نرمى است كه در بطن مسیل آن موجود است.

 و پس از آنكه بسیارى از آنچه را كه از «تاج العروس» آوردیم، آورده است، گوید: و بَطِیحَة زمینى است ما بین واسِطْ و بَصْرَه، و آن آب زرد رنگ و متغیّر اللّونی است که از بسیاری و گسترش، إطراف آن دیده نمی‌شود. و آن محلّ فرو رفتن آب دجله و فرات است. و همچنین آبهای فرو رفته‌ای که ما بین بصره و أهواز است، آنها را نیز بطیحه گویند. و زمین طَفّ، درساحل بَطِیحَه است، که تمام آنرا بَطائح گویند.²