امام شناسی ج8

ذلِكُمْ فِسْقٌ﴾.

 «حرام شد بر شما: مردار، و خون و گوشت خوك، و حیوانى كه به نام غیر خدا بكشید، و حیوانى كه خفه كنند، و یا با چوب و سنگ و چیز دیگر به آن زنند تا بمیرد، و حیوانى كه از بلندى پرتاب شود، و حیوانى كه به واسطه شاخ خوردن از حیوان دیگر بمیرد، و باقى مانده از حیوانى كه سَبُع و درنده آنرا خورده است مگر اینكه قبل از مردنش به آن برسید و آن را ذبح و تذكیه كنید! و آن حیوانى كه براى تقرّب به خدایان بر روى سنگ مَعْبَد كشته مى‌شود. و آن حیوانى كه به‌واسطه تیرهاى قمار به أزْلْام به قمار گذاشته مى‌شود؛ این كار فسق است.»

 و سپس آیه مورد بحث را كاملًا بدین منوال و ترتیب ذكر كرده است كه:

 ﴿الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ، وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً﴾.

 و پس از این آیه، استثناءِ واقع در محرّمات أكل را بدین جمله آورده است كه:

 ﴿فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجانِفٍ لِإِثْمٍ فَإِنَّ اللَهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ﴾.¹

 «پس كسى كه در ضرورت افتد، و در مَجاعه و گرسنگى ـ نه بجهت نزدیكى به ارتكاب گناه ـ از آن مُحرّمات استفاده كند پس خداوند آمرزنده و مهربان است.»

 با ملاحظه و دقّت در صدر و ذیل آیه یعنى: ﴿حُرِّمَتْ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةُ﴾، و ﴿فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ﴾ به دست مى‌آید كه: این سخن، گفتار تمام و كاملى است كه در افاده مراد و معناى خود به هیچ وجه متوقّف بر جمله‌ ﴿الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ‌﴾ تا ﴿وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً﴾ نیست. و در افاده معنى بعینها مانند آیاتى است كه در سوره بقره و انعام، و نَحْل وارد شده، و محرّماتِ طعام را چه از نظر جمله مستثنى منه و چه از نظر جمله استثنائیه بیان كرده است.

 در سوره بقره: آیه این طور است: ﴿إِنَّما حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَ الدَّمَ وَ لَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَ ما أُهِلَّ بِهِ لِغَيْرِ اللَهِ‌﴾ و استثناء آن این طور است: ﴿فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ باغٍ وَ لا عادٍ فَلا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ﴾.²