امام شناسی ج8
جلد هشتم از مجموعۀ «امام شناسی» از آثار نفیسِ علامه آیة‌الله حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی قدّس الله سرّه بوده که پیرامون «بخش سوم از موضوع غدیر: تفسیر آیۀ اکمال» و «مسئله غصب خلافت» در قالب بحثهای تفسیری و فقه الحدیث، و ابحاث فلسفی، عرفانی، تاریخی و اجتماعی به رشتۀ تحریر درآمده و به ساحت علم و معرفت تقدیم شده است. هم‌ترین مباحث مندرج در این مجلّد: • تفسیر آیۀ اکمال : الیوم اکملتُ لَکُم دِینَکم • روایات اَعلام شیعه و بزرگانی از عامه درباره نزول آیۀ اکمال دین • مراد از نعمت، ولایت است • تهنیت عمر و ابوبکر و اقرار به ولایتِ علی‌بن‌ابی‌طالب علیه‌السلام • وجوه مختلف بطلان رأی‌گیری در سقیفه • امیرالمؤمنین لقب خاص علی‌بن‌ابی‌طالب است • امیرالمؤمنین همچون رسول خدا عاشق هدایت مردم بود • لفظ روحانی و روحانیت در اسلام نیست و از اصطلاحات نصاریٰ است • امیرالمؤمنین علیه‌السلام میزان سنجش نیکی‌ها و زشتی‌ها است • روایات وارده درباره اینکه مردم با ولایت امتحان می‌شوند
امام شناسی ج8
55القُرآنِ آیه لَوْ نَزَلَتْ مِثْلُهَا عَلَینَا مَعْشَر الیهُودِ لاتَّخَذنا الیوْمَ الَّذى نَزَلَتْ فیهِ عَیداً ـ و هِى قَولُهُ: ﴿الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ﴾ (الایة) ـ فقالَ عُمَر: و اللهِ إنِّى لاعْلَمُ الیوْمَ، وَ هُوَ یوْمُ عَرَفَهُ مِن حِجَّة الودَاعِ.1
«در قرآن آیه‌اى است كه اگر بر ما جماعت یهود نازل مى‌شد آن روزى كه نازل شده بود، آن را عید مى‌گرفتیم و آن آیه: ﴿الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ﴾ است.
عمر گفت: سوگند به خدا من مى‌دانم روزى را كه نازل شده است، روز عرفه از «حجّة الوَدَاع است.»
و ابن راهویه و عبد بن حمید، از أبو العالیة با این لفظ روایت كرده‌اند كه: در نزد عمر بودند و سخن از این آیه به میان آمد؛ مردى از اهل كتاب گفت: اگر ما مى‌دانستیم در چه روزى این آیه نازل شده است آنرا عید مى‌گرفتیم. عمر گفت: الْحَمد للهِ الَّذى جَعَلَهُ لَنَا عِیداً وَ الْیوْمَ الثّانى، نَزَلَتْ یومَ عَرَفَة، وَ یوْمُ الثَّانِى النَّحْرُ فَأکمَلَ لَنَا الْأمرَ فَعَلِمْنَا أنَّ الْأمْرَ بَعْدَ ذَلِک فِى انتقَاصِ.2
«حمد خداوند راست كه آنرا براى ما عید گردانید؛ و روز دوّم را. این آیه در روز عرفه نازل شد و روز دوّمش روز عید قربان بود. خداوند امر را براى ما كامل كرد، و ما دانستیم كه از این به بعد این امر رو به نقصان است.»
رد بر شیخان كه گفته‌اند: كمال دین مستلزم نقصان دین است
و ذیل این روایت را سیوطى در «الدُّرُّ المنثور» به شكل دیگرى از ابن أبى شیبة و ابن جریر از عنترة آورده است است كه: چون آیه ﴿الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ﴾ نازل شد و آن در روز اكبر حجّ بود (روز عید قربان) عُمَر گریه كرد. رسول خدا صلّى اللَه علیه و آله و سلّم فرمود: چرا گریه مى‌كنى!؟
قَالَ: أبکانِى أنَّا کنَّا فِى زِیادَة مِنْ دِینِنِا فَأمَّا إذْ کمُلَ فَإنَّهُ لَمْ یکمُلْ
- «الدُّرُّ المنثور» ج ٢، ص ٢٥٨. و «تفسير المنار» ج ٦، ص ١٥٥. أبو الفتوح رازى در تفسير خود، طبع مظفرى ج ٢، ص ٩٨ روايت را بدين گونه نقل مى‌کند که: روايت کرده‌اند از طارق بن شهاب که او گفت: مردى از جمله أحبار يهودان به نزديک عمر بن الخطّاب آمد و گفت: آيتى در کتاب شما بر پيغمبر شما فرود آمد که اگر در کتاب ما بر ما فرود آمدى آن روز عيد گرفتمانى. گفت: آن کدام است؟ گفت: ﴿الْيَوْمَ أَكمَلْتُ لَكمْ دِينَكمْ﴾. عمر گفت: من دانم که اين آيت کى فرود آمد، و کجا فرود آمد، و ما با رسول الله صلّى الله عليه و آله و سلّم حاضر بوديم و آن روز ما را عيد بود و از پس ما جمله مسلمانان را عيد است تا به روز قيامت. انتهى. و بنابراين روايت لفظ عرفه در بين نيست و ممکن است مراد از روز عيد همان روز غدير خمّ باشد.
- همان.