امام شناسی ج8

نمى یافتند، امور طبق مرام آنها مى‌گذشت، و بعد از خوف و ترس، پروردگار عالم براى آنها امن و ایمنى قرار داد به طورى كه خداوند را بتوانند بدون شائبه شرك عبادت كنند.

 این احتمال نیز درست نیست، زیرا مشركین عرب اگرچه بعد از نزول سوره برائت و طى شدن بساط شرك از جزیرة العرب و برافتادن رسوم و عادات جاهلیت، از تسلّط بر مسلمین و برانداختن آئین ایشان مأیوس شدند ولیكن هنوز دین إسلام كامل نشده بود، و بسیارى از احكام و فرائض و از جمله آنها همین سوره مآئده بعد از سوره برائت نازل شد. و ذكر شد كه همگى اتّفاق دارند كه سوره مائده در آخر زمان حیات رسول اللَه صلّى اللَه علیه و آله و سلّم نازل شده است. و در این سوره بسیارى از احكام حلال و حرام و حدود و قصاص است. و محصّل سخن آنست كه: هیچ راهى نداریم كه بتوانیم معناى الیوْم را در آیه شریفه به معناى زمان واسع كه مناسب مفاد آیه در ابتداء نظر باشد، همانند زمان ظهور دعوت إسلام، و همانند زمان پس از فتح مكّه، و یا بعد از نزول آیات برائت بگیریم؛ و ناچار باید بگوئیم مراد از الْیوْم (امروز) روز نزول خود آیه است.

 و آن روز، روز نزول سوره است در صورتیكه‌ ﴿الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ﴾، در وسط آیه حرمت أكل نازل شده و به حسب معنى مرتبط به آن باشد، و یا بعد از نزول سوره مائده در اواخر زمان رسول اللَه نازل شده، و سپس در اینجا قرار داده‌اند به قرینه گفتار خدا: ﴿الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ﴾.

 آیا این روز بخصوص، روز فتح مكّه است، و یا روز نزول سوره برائت است؟! همان اشكالاتى كه در سابق براى احتمال دوّم و سوّم ذكر كردیم بعینها در اینجا جارى است.

 آیا این روز، روز عرفه از حجّة الوداع است، همچنان كه بسیارى از مفسّران عامّه بر آن رفته‌اند و در بعضى از روایات نیز وارد شده است؟ در این صورت معنى و مفهومى از یأس كفّار دستگیر نمى‌شود. زیرا اگر مراد از یأس از دین مسلمین، یأس مشركین قریش باشد كه دیگر نمى‌توانند بر دین مسلمین غلبه كنند، این معنى در روز فتح مكّه در سنه هشتم حاصل شد نه روز عرفه سنه دهم. و اگر مراد یأس مشركین همه عربستان باشد، آن یأس در روز نزول سوره برائت حاصل شد كه در سنه نهم از