امام شناسی ج8

خداوند براى این دین قائم به امرى معین كند كه در حفظ و تدبیر امورش جاى پیامبر بنشیند و امّت را بدان سُنّت ارشاد و هدایت نماید.

 و در این صورت كه كفّار مشاهده كردند كه: دین از مرحله قیام شخصى به مرحله قیام به حامل نوعى منتقل شده است، و در مراحل كمال خود از صفت حدوث پا در مرحله بقا مى‌گذارد، یأس و ناامیدى تمام وجودشان را فرا مى‌گیرد. اینست إكمال دین و إتمام نعمت.

 و بعید نیست آیه مباركه در سوره بقره كه اخیراً ذكر شده: ﴿وَدَّ كَثِيرٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتابِ لَوْ يَرُدُّونَكُمْ مِنْ بَعْدِ إِيمانِكُمْ كُفَّاراً حَسَداً مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُمُ الْحَقُّ فَاعْفُوا وَ اصْفَحُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَهُ بِأَمْرِهِ إِنَّ اللَهَ عَلى‌ كُلِّ شَيْ‌ءٍ قَدِيرٌ﴾. چون مشتمل است بر جمله‌ ﴿حَتَّى يَأْتِيَ اللَهُ بِأَمْرِهِ‌﴾ اشاره به همین معنى باشد. یعنى أمر خداوند كه باید برسد و مؤمنان از طمع كفّار خارج شوند همان ولایت أمیرالمؤمنین على بن أبى‌طالب است كه بواسطه آن دین پا در مرحله ثبات و بقا مى‌گذارد.

 و شاهد گفتار ما روایاتى است كه دلالت دارد: آیه در روز عید غدیر خمّ كه روز هجدهم از شهر ذى حجّة از سنه دهم هجرت است درباره ولایت على بن أبى‌طالب نازل شده است. و بنابراین دو فقره: ﴿الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ﴾، و جمله‌ ﴿الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي﴾‌ با همدیگر كمال ارتباط را خواهند داشت، و هیچ یك از اشكالات سابقه بر این وجه وارد نخواهد شد.

 و چون معناى یأس در آیه دانسته شد، از اینجا مى‌توان فهمید كه: ﴿الْيَوْمَ‌﴾ ظرف براى‌ ﴿يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا﴾ مى‌باشد. و تقدیم آن به جهت تفخیم أمر روز و تعظیم شأن آنست، چون دین از مرحله قیام شخصى به مرحله قیام به قَیم نوعى رفت، و از صفت ظهور و حدوث، پا به صفت بقاء و دوام گذارد.

 آیة شریفه‌ ﴿الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ دِينِكُمْ‌﴾، بیان حكم خارجى و تكوینى را مى‌نماید كه از جهتى مشتمل بر بشارت و از جهتى مشتمل بر تحذیر است، و دلالت بر تعظیم أمر امروز دارد چون مشتمل بر خیر كثیر و پر فائده‌اى است و آن یأس كافران از دین مؤمنان است. و مراد به‌ ﴿الَّذِينَ كفَرُوا﴾ مطلق كفّار است از یهود و نصارى و مَجُوس و وَثَنَین، به جهت اطلاق لفظ.

مراد از خشیت از خدا ترس در مقام ولایت است‌

 و امّا نهى در ﴿فَلا تَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ﴾‌ ارشادى است نه نهى مولوى. و معنایش‌