امام شناسی ج8

لَكُمْ دِينَكُمْ‌﴾ بوده باشد. فعلیهذا آیه‌ إکمَال‌ حتماً بعد از تشریع ولایت نازل شده است، و نمى‌تواند روز عرفه باشد. و بدین جهت نیز روایاتى كه منافى نزول آن در روز غدیر است خود به خود بواسطه مخالفت مضمون آن با كتاب از درجه اعتبار ساقط مى‌شود.

ممكن است نزول آیه ولایت در روز عرفه و تبلیغش در روز غدیر است‌

 ولیكن در اینجا نكته‌اى است كه تنبیه بر آن لازم است و آن اینست كه: تدبّر و دقّت در دو آیه شریفه، یعنى آیه: ﴿يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ﴾‌ و آیه: ﴿الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي، وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً﴾، و تدبّر و دقّت در أحادیث وارده از شیعه و عامّه در تفسیر این دو آیه، و هم چنین در روایت متواتره غدیر، و نیز دقّت و تدبّر در اوضاع داخلى مجتمع اسلامى در آخر زمان حیات رسول اللَه صلّى اللَه علیه و آله و سلّم، و بحث عمیق در خصوصیات و كیفیات آن، براى شخص باحث و كنجكاو در تاریخ و حدیث و تفسیر قطع و یقین ایجاد كند كه: امر ولایت و وجوب و تشریع آن قبل از روز غدیر به فاصله چند روز نازل شده بود ولیكن پیامبر در اظهار آن، از مردم در خوف و نگرانى بود و مى‌ترسید كه آنرا تلقّى به قبول نكنند، و نیت‌هاى خود را درباره پیامبرى آن حضرت بگردانند و سوء قصد بنمایند، و بنابراین امر دعوت اختلال مى‌پذیرفت؛ فلهذا پیوسته تبلیغ آن را براى مردم از این روز به آن روز مُحَوَّل مى‌نمود تا در روز غدیر آیه‌ ﴿يا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَيْكَ﴾‌ نازل شد، و مهلت را قطع كرد و انتظار را برید.

 و بنابراین جایز است كه خداوند سبحانه و تعالى قسمت عظیمى از سوره مائده را كه در آن آیه‌ ﴿الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ‌﴾ بوده باشد، با ضمیمه امر ولایت و تشریع آن، همه را در روز عرفه نازل فرموده باشد، و پیامبر اكرم صلّى اللَه علیه و آله و سلّم تبلیغ آنرا براى مردم تا روز غدیر به تأخیر انداخته باشند، و پیامبر آیه إكمال را در روز عَرَفه تلاوت كرده باشند.

 و امّا اشتمال بعضى از روایات بر آنكه آیه إكمال در روز غدیر نازل شد، بعید نیست كه مراد تلاوت این آیه مقارن با تبلیغ امر ولایت توسّط رسول اللَه بوده باشد، زیرا آیه اكمال در شأن ولایت است.

 و بنابراین جمع بین این دو دسته از روایات ـ روایات وارده در نزول آیه إكمال در روز عرفه و روایات وارده در نزول آن در روز غدیر ـ مى‌شود و تنافى از بین‌