امام شناسی ج8

خطبه أمیرالمؤمنین علیه السّلام در تغییر سنت‌هاى خلاف‌

 چون خلافت به أمیرالمؤمنین علیه السّلام رسید كمر همّت بست تا جائى كه میسر است بدعت‌ها را براندازد و اوضاع را طبق زمان رسول اللَه و بر نهج سیره رسول اللَه گرداند، و از جمله زمین هایى را كه عثمان بخشیده بود، به بیت المال برگردانید. خودش در دوّمین روزى كه به خلافت رسید و مردم مدینه با او بیعت كردند به خطبه برخاست و گفت: ألا کلُّ قَطِیعَة أقْطَعَهَا عُثْمَانُ وَ کلُّ مَالِ أعْطَاهُ مِن مَالِ اللَهِ فَهُوَ مُرْدُودٌ فِى بَیتِ المَالِ؛ فَإنَّ الحَقَّ القَدِیمَ لا یبْطلُهُ شَى‌ءٌ. وَ اللَهِ لوْ وَجَدْتُهُ قدْ تُزُوِّجَ بِه النِّساءُ وَ مُلِک بِهِ الامَآءُ، لَرَدَدْتُهُ؛ فَإنَّ فِى العَدْلِ سَعَة، وَ مَن ضَاقَ عَلَیهِ العَدْلُ فَالجَوْرُ عَلَیهِ أضْیقُ.¹

 «آگاه باشید كه هر قطعه و زمینى را كه عثمان بخشیده است، و هر مالى را كه از مال خدا هبه كرده است همه به بیت المال بر مى‌گردد، چون حقّ قدیم را چیزى نمى‌تواند باطل كند، سوگند به خدا كه اگر بیابم كه آن اموال را مهریه زنان خود قرار داده‌اند و یا با آن كنیزان خریدارى كرده‌اند، من به بیت المال باز مى‌گردانم. زیرا كه در عدل گشایش و فراخى است، و كسى كه عدل بر او تنگ آید جور و ستم بر او تنگتر مى‌آید» یعنى اگر كسى عاجز باشد از اینكه تدبیر امور خود را به عدل بنماید، او از تدبیر امور خود به جور و عدوان عاجزتر است، چون در جور مظنّه مقاومت و ممانعت است و در عدل نیست.

 أمیر المؤمنین علیه السّلام با تمام قوا و امكاناتى كه داشت، در مدّت قریب به پنج سال خلافت ظاهرى خود نتوانست تمام بدعت‌ها را از بین ببرد و سنّت شیخین را براندازد و به مردم بفهماند كه در مقابل كتاب خدا و سنّت پیامبر، سنّتى دیگر اعتبار ندارد و باطل است. زیرا مردم چنان به آئین خو گرفته بودند كه تغییر این سنّت مساوق با تأسیس دین جدیدى بود؛ و دست برداشتن از آن در حكم دست برداشتن از مقدّسات دینى ایشان بود.

 فلهذا براى حفظ آن سُنَن و آداب ساعى بودند و لشكریان أمیرالمؤمنین را بجز أفراد تربیت شده مكتب آن حضرت كه بسیار اندك بودند، بقیه را همین أهل تسنّن و