امام شناسی ج8

الَّذى بَایعَهُ تَغِرَّة أنْ یقْتَلَا.¹

 «چنین به من رسیده است كه: فلان گفته است: سوگند به خدا اگر عمر بن خطّاب بمیرد من با فلان بیعت مى‌كنم. گفتار اینكه بیعت أبوبكر كار ناپخته و بى رویه و بدونت دبیر قبلى بود، كسى را به غرور نیندازد. اگرچه بیعت با او اینطور بود، مگر اینكه خداوند مردم را از شرّ و پى آمدهاى آن حفظ كرد. و در میان شما كسى نیست كه همانند أبوبكر مردم به او متوجّه بوده براى استماع سخن او و یا به انتظار دیدار او میل كرده به همنشینى با او متفرّد باشند! پس هر كس با مردى از مسلمین بدون مشورت با مسلمین بیعت كند، بیعتش پذیرفته نیست؛ نه او و نه آن كسى كه غفلة با او بیعت شده است، و هر دوى آنها باید كشته شوند».

 ابن أبى الحدید از جاحظ روایت كرده است كه: إنَّهُ قَالَ: إنَّ الرَّجُلَ الَّذى قالَ: لَوْ قَدْ ماتَ عُمَر لَبَایعْتُ فُلاناً، عمّار بنُ یاسِرٍ: لَوْ قَدْ مَاتَ عُمَرُ لَبَایعْتُ عَلِیاً. فَهَذَا القَولُ هُوَ الَّذِى هَاجَ عُمَرَ أن خَطَبَ مَا خَطَبَ بِهِ.²

 «او گفته است: آن مردى كه گفته است اگر عمر بمیرد من با فلان بیعت مى‌كنم، عمّار یاسر است، كه او گفته است: اگر عمر بمیرد، من با على بیعت مى‌كنم. این گفتار همان گفتارى است كه عُمَر را به هیجان و حركت آورده و در خطبه خود گفت آنچه را كه گفت.»

نقشه شورى و عدم خلافت أمیرالمؤمنین علیه السّلام از قبل مطرح بود

 و علیهذا نقشه شورى بدین كیفیت خاصّ كه على را به‌طور مسلّم از خلافت ممنوع كنند از قبل كشیده شده و طرح و خصوصیات آن ریخته شده بود. و در این صورت كه مى‌بینیم خبر این مسائل و دلالت عُمَر را در مِنَى بر إیراد خطبه در مدینه‌